Хүний тухай баримтууд

Баримт № 1. Сахарын цєлд эртний хvний булшууд олджээ. Эдгээр булш ойролцоогоор 5000 жилийн настай. 2005-2006 онуудад 200 орчим булш олдсон гэдэг. Эдгээр булш 2 метрээс илvv урттай хvмvvсийнх байв.
Баримт № 2. Аврага чулуужсан араг яс Туркт бас олдов. Эртний хvний нэг яс нь гэхэд 120 см урт байлаа. Vvнээс vзвэл уг хvний єндєр 5 метр хавьцаа байсан нь тодорхой.
Баримт № 3. Хятадад 3-3,5 метр єндєр хvний яс олдов. Тэгэхээр жин нь 300 килограммаас доошгvй байсан бололтой.
Баримт № 4. Австралид хvн судлаачид эртний хvний чулуужсан шvд олов. Шvдний урт 67 см, єргєн нь 42 мм байжээ. Ийм шvдтэй хvний єндєр 7,5 метр, жин нь 370 кг байсан хэмэн судлаачид vзэж байна. Энэ олдворын нас 9 сая жил гэсэн дvн гарчээ.
Баримт № 5. Арий vндэстэн 1 сая гаруй жилийн ємнє атлантын иргэншлийн гvнд vvссэн. Єнєєгийн амьдарч буй хvмvvс бvгд арийчууд. Эртний арийчууд 3-4 метр єндєр байв. Харин яваандаа нуруу нь намхан болсон гэж эрдэмтэд vзэж байна.
Баримт № 6. Хvн судлаачид инкvvдийн чулуун дээр зурсан зургийг Перугаас олжээ. Энэ зурган дээр хvмvvс динозавруудтай хамт амьдарч байсан ул мєр байв. Хvн болон динозавр биеийн хэмжээгээр бараг адилхан. Иймд динозаврын эрин vед аврага хvмvvс амьдарч байсан байх нь... Динозавр хvнийг идэж, хvн динозаврын толгойг тасдаж байгаа нь зурган дээр тодхон харагдаж байна.
Баримт № 7. Эртний аврага хvний vлдэгдэл дэлхийн бараг бvх хэсгээс олдож байна. Мексик, Перу,  Пенсильвани, Тунис, Техас, Филиппин, Сири, Марокко, Австрали, Испани, Гvрж гэх мэт … Vнэхээр ийм том хэмжээтэй байсан уу гэж бодох нь гол бус, харин ямар шалтгааны улмаас энэ аврага хvмvvс алга болсон юм гэдгийг мэдэх л vлдэж байна. 


 

Нэгэн домог

Би залуу байхдаа үхэж үзсэн юм шүү дээ. Одоо удахгүй нэгмөсөн үхэхдээ яг л тэр замаараа явах байх даа гээд цэл залуугаараа юм шиг тас тас хөхөрсөн билээ. Чуданжий Хөвсгөлийн ян их хөвч тайгад 1921 оны хавар төржээ. Цагааннуурын хувьд Гамин, Бароны хүрээнээс хөөж ардын засаг мандсан энэ тэр гэсэн сураг чимээ огтхон ч дуулдаагүй гэдэг. Арга ч үгүй биз. Мөнх тэнгэр, омогийн зайран, хэдэн цаагаа л шүтэхээс биш улс төр их хөвчид юуны хамаа байв гэж. Чуданжий айлын ганц хүү гээд их л эрх танхи өсчээ. Тэднийх 100-аад цаатай байсан нь шаггүй баян чинээлэгтээ орж байлаа. Эцэг Эрэгсэл нь нэгэн насаараа бууны овоо хараа шагайж ан, ав хийсээр овоо хөлжсөн нь энэ. Эрэгсэл голомт залгамжлах ганц хүүгээ эрхлүүлэн бараг л ээжээс нь өмөөрөх нь холгүй авирлана. Үүний цаад учир нь ихээхэн нууц. Хүүг нь төрөхөд омгийнх нь зайран Рэгжийбуу тэдний хажуугаар өнгөрч яваад орж иржээ. Цаа бугын арьсан дээр чарлан унасан хүүг тэврэн авч хүйг нь тасалсан Рэгжийбуу зайран,
- Мөнх тэнгэр, онгод минь надад их хүн төрөх гэж байна гэж шивнэсэн юм. Энэ хүүхэд тэгтлээ ид шидтэй биш ч үхээд сэргэх увидастай нэгэн юм. Тэр үед нь би ирж аврах болно оо гээд нэг цаа буга бэлэглэхээр алсад явж оджээ. Ийм ч учраас тэр хүүдээ маш их хайртай юм байж. Дөнгөж төрөөд байсан түүний эхнэр Хөөмөө энэ үгийг сонссонгүй. Тэгээд ч Эрэгсэл эхнэртээ энэ тухай ам нээхийг хүссэнгүй. Энэ нууц нь зайран, Эрэгсэл хоёрын дунд түр хугацаагаар үлджээ. Хүүг 10 настай байхад нь зайран гэрт нь иржээ. Урцных нь хойморт сууж мах идэх Рэгжийбуу зайран, - Миний нэрийг шар хувалзнууд өгсөн юм гэсэн хэмээн хөхрөхөд нь Чуданжий хүү,
- Шар хувалз гэж юу юм бэ, зайрантан гуай? гэж асуужээ. Энэ үгийг сонсоод Рэгжийбуу зайран нүдээ онийлгож, нүүрээ чинэрүүлснээ,
- Шар хувалз гэдэг чинь лам нар. Тэд л манай онгодыг устгахаар заналхийлж байгаа юм. Тэд биднийг чадахгүй ээ гэснээ,
-Яагаад гэвэл тэд цаа унаж чадахгүй. Тиймээс тайгад биднийг яаж ч чадахгүй гэж хэлээд тас тас хөхөрсөн аж. Орой нь явахынхаа өмнө зайрантан хүүд,
- Чи гурван жилийн дараа нисч тэнгэрт гарч үзнэ. Тэнд нэгэн улаан сахалтай өвгөнтэй тааралдвал миний тухай асуугаарай гэхэд нь хүү,
- За гэж инээхэд ээж нь харин айж түгшсэн байдалтайгаар нөхөр рүүгээ харав. Эрэгсэл яагаад ч юм юу ч бодолгүй инээж байхаар нь хөөрхий эмэгтэй тайвширчээ. Үүнээс хойш сар, жил харвасан сум шиг өнгөрсөөр нэг л мэдэхэд хүү 13 нас хүрлээ. Үхтэл үр харам гэгчээр Эрэгсэл энэ жил ан гөрөө хийж гэрээсээ холдсонгүй. Хүүгээ нэгмөсөн осолдож эндчих вий гэхээс айдаст автсанаас л тэр. Нэг их бороотой өдөр Чуданжий хүү яагаад ч юм гараад гүйжээ. Эцэг нь хойноос нь гартал хүү нь чанх арагшаа гүйж явжээ. Энэ зуурт хүүгийнх нь дээр цахилгаан гялсхийгээд явчихаж. “Аянга” гэсэн бодол толгойд нь зурсхийж хар хурдаараа гүйж хүрэв. Хүү нь ухаан алдчихсан, гутал хувцас нь түлэгдээд утаа уугиж харагдав. Энэ мөчид хэзээ хойно л тэнгэр нирхийн дуугарчээ. Эрэгсэлийг хүүгээ урцандаа тэврэн оруулахад амьсгал хурааж байлаа. Хүү амьсгал хураасан ч цогцос нь маш алгуурхан хөрч эхэллээ. Эрэгсэл халтар зариа (эр цаа буга) унаж зайрангийн отог руу жирийлгэв. Зайран ч энэ үгийг сонсоод хэнгэргээ аван, өмсгөлөө там тум өмсөөд яаравчлан хөдлөв. Зайрантанг очиход хүү нас бараад хоёр цаг орчим болчихсон байв. Энэ нь манай одоогийн цагаар дөрвөн цаг гэсэн үг юм. Зайран ч уг сүггүй л бөөлж эхэллээ. Бараг хагас цаг бөөлсний эцэст амнаас нь цагаан хөөс сахран унажээ. Энэхэн үест хүүгийн хацарт улаан туяа татаж эхлэв. Үүнийг харсан Эрэгсэл зүрхийг нь чагнаж үзэхэд удаавтардуу цохилж эхлэх шиг санагджээ. Энэ үеэр зайран ч сэргэн бослоо. Тэр бүсэндээ зүүсэн уутнаас нэгэн зүйлийг чимхэн усанд найруулаад хүүгийн аманд цутгалаа. Хүүхэд амьсгал нь түрэгссээр эхэр татан уйллаа. Ингэж хүү сэргэв. Харамсалтай нь дөрвөн мөч нь хөдөлсөнгүй. Бие нь удаан хугацаанд амьгүй байснаас цусны эргэлт нь зогссон аж. Шөнө дундын үед хүү сэргэж босчээ. Зайран эцэг, эх хоёрыг нь гэрээс гаргаад хүүгээс,
-За, тэнгэрийн элч минь, юу үзсэн харснаа ярь даа гэжээ. ...Хүүг хэн нэгэн гэрээс нь дуудах шиг болоход урцнаасаа гүйж гарсныг дээр өгүүлсэн. Хүний дуу гарсан зүг гүйтэл толгой дээр нь тасхийгээд л явчих нь тэр. Нэг мэдэхнээ бие нь хачин их хөнгөрчихсөн дээшээ хөөрч байгаагаа бүүр түүр мэдрэв. Хачирхалтай нь аав нь өөрийг нь тэвэрчихсэн урц руугаа орж явахыг харав. Тэр биегүй хоосон юм шиг хирнээ агаарт хөвж байлаа. Ээж нь уйлан, толгойтой үсээ зулгааж байх нь нэн аймшигтай. Урц руу шурган “Би энд зүгээр байна. Бүү уйл” гэж хэлсэн авч ер нь сонссон шинжгүй. Ийн байтал нэгэн далдын хүч өөрийг нь чангаалаа. Тэр урцнаас гаран тэнгэрт хөөрснөө маш хурдтай нисч эхэллээ. Гэв гэнэтхэн нэгэн харанхуй хонгил руу орон маш хурдтай нислээ. Яг л хараацай шиг хэмээн хүү ярьжээ. Хонгилоор маш удаан ниссэний эцэст задгай хөх тэнгэрт гарав. Тэнд үй олон хүн нисэлдэх агаад ихэнх нь хөгшин хүмүүс байх аж. Түүнийг нисч буй хүмүүс рүү зүглэтэл аймаар догшин төрхтэй хоёр эр нисэн ирж,
-Чи буц. Цаг чинь болоогүй хэмээн хөөлөө. Чингэтэл өөдөөс нь нэгэн улаан сахалт өвгөн нисч айсуйг олж үзэв. Улаан сахалт өвгөний нүүр нь түмэн үрчлээтэй аж. Өвгөн түүнд,
-Миний хүү Рэгжийбуу чамайг явуулсан уу? гэхэд нь хүү толгой дохьжээ. Өвгөн түүнд дөхөж ирснээ,
-Чи Рэгжийбууг сарын дараа гар гэж хэлэгтүн. Түүний хугацаа нь болсон. Хэнгэргээ Сачугий охинд үлдээ гэж хэл. Одоо чи буц. Эс тэгвэл энд үүрд үлдэнэ. Цаадах чинь чамайг эргүүлэн дуудах болно хэмээжээ. Гэтэл өөр рүү нь нэгэн эмгэн нисч ирсэн нь жилийн өмнө нас барсан эмээ нь байлаа. Хүү яагаад ч юм,
-Та өвөөтэй уулзаагүй юм уу? гэж асуухад эмээ нь,
-Өвөө нь өөр газар байгаа. Чи аавдаа ан бүү хий! гэж хэл. Өвөө нь нүгэл их үйлдсэн учраас энд ирсэнгүй гэжээ. Мөн тэдний отогт хамт үерхэж нөхөрлөж байгаад хаднаас нисч үхсэн Цагаадай найз нь ч инээж хөхөрчихсөн нисч явааг олж хэрэв.
-Энд сайхан юм аа, эмээ гэж хэлэхэд нь
-Тэнд бүр ч сайхан шүү дээ, миний хүү. Чи маш удаан наслаж сайхан амьдарна. Харин эмээ нь чиний хүүхэд болж төрнө. Энэ мэнгийг хараарай хэмээн хүзээн дээрээ заажээ. Чуданжий ч үнэхээр эмээгээ мэнгэтэй байсныг санав. Харин юуны учир мэнгээ заасныг тэрүүхэн агшинд ухаарсангүй. Энэ агшинд түүнийг алсаас хэн нэгэн дуудах шиг. Бүр Рэгжийбуу зайран дуудах шиг болжээ. Гэтэл бөөн хар хуй салхи түүнийг эргүүлэн хийсгэж одлоо. Буцаад л харанхуй хонгилоороо хуй салхи шиг хурдлан нислээ. Харанхуй хонгилоос гараад хэсэг нистэл тэр дор ой хөвч хүрэнтэн үзэгджээ. Ойн цоорхойд нэгэн урц байгаа нь өөрийнх нь отог болохыг танилаа. Ер бусын хүчин түүнийг татсаар урцны амаар оруулахуйд өөрийнхөө биеийг хэвтэж буйг хараад л... Үүнээс хойш хүү юу ч ярьсангүй. Зайран нүдэндээ нулимс цийлэгнүүлэн инээмсэглэхчээн аядаад,
-Тэр улаан сахалтай өвгөн миний аав шүү дээ гэжээ. Эцэг, эх нь хүүгийнхээ хэлсэн зүйлийг сонсоод мэлэрчээ. Аавынх нь царай хүрэнтэн өвдөг нь чичирч сууснаа,
-Би оготны хамраас ч цус урсгахаа болино оо гээд санаа алдав. Сарын дараа хүүг зайрантан дуудуулжээ. Тэр хүүгээс,
-Тийшээ очиход хэцүү юу? Би төөрөхгүй биз гэж асуугаад хөгжилтэй гэгч нь инээв. Хүү ч,
-Зүгээр ээ. Аяндаа л тийшээгээ татагдаад явчихдаг юм. Харин та манай эмээд аавыг ан хийхээ больсон гэдгийг хэлээрэй гэж захилаа. Өвгөн зайран ч нүдээ аниад хэвтлээ. Зайрангийн унаа нь эргээд явахад хүү,
-Зайран гуай, таны зарь яваад өглөө гэж хэлээд гарнаас нь таттал аль хэдийн хөшчихсөн байжээ. Зайран тэр сайхан орон руу явсан гэдгийг хүү сайн мэдэж байлаа. Бас чиг түүн шиг тэр сайхан тэнгэрт нисч явах юмсан гэж хүсч байлаа. Хүүг хорин нас хүрээд тайгаас буух үест Рэгжийбуу зайрангийн орыг үеийнх нь хөвгүүн залгамжилсан байлаа. Чуданжий хүү Мөрөн орсноор гоё сайхан юм их үзэж, сурч боловсрохыг хүсчээ. Ингээд Улаанбаатар хотод ирж ажилд орсноор гэр бүлтэй болсон байна. Анхных нь хүүхэд охин төрсөн бөгөөд хүзүүн дээрх мэнгийг нь хараад,
-Эмээ минь! хэмээн дуу алдсан гэдэг. Өдгөө 85 насыг зооглоод буй Чуданжий гуай энэ түүхийг ярьсан бөгөөд,
-Би энэ ондоо багтан тийшээгээ очих байх. Нисч явах сайхан юм билээ гээд инээсэн билээ. Энэхүү явдал яг л бусад улсуудад клиник үхлээр үхээд сэргэсэн хүмүүсийн ярьсантай ойролцоо байгаа нь гайхалтай.

Дайны тухай таамагууд

 

Өнөө үед дэлхийн даяар газар сайгүй улам бүр хурдаа аван дүрэлзэн ассаар байгаа дайн зэвсэгт мөргөлдөөнүүд нь дотоод учир шалтгаан, мөн чанараараа өөр хоорондоо олон зүйлсээр харилцан нөхцөлдөж улам бүр хэцүү ярвигтай болсоор байна.

 

Иймээс аль нэг үйл явдлыг тусад нь сугалан авч үзэх нь тун үр дүн багатай. Чухамдаа ийм учраас өнөөгийн энэ өрнөж байгаа үйл явдлуудыг ойлгож ухаарч ойрын ирээдүйн биднийг хүлээж байгаа тэр үйл явдлуудыг урьдчилан харахын тулд өнөөгийн энэ бүх бүрэлдсэн нөхцөл байдлыг нийтэд нь авч үзэх зайлшгүй шаардлага урган гарч ирж байгаа юм

 

 

21-р зууны геоулстөрийг зөвхөн цэнэгт хошуунуудын тоог авч үзснээр ойлгох боломжгүй юм аа. Сирид болж байгаа иргэний дайн, Египетийн үргэлжилсээр байгаа “арабын хавар”, Ливи ба Иракт төр улсыг нь бараг устгасан байгаа, Хятадын хурдацтай өсөлт,

 

 

Япон дахь атомын станцийн сүйрэл, Евро бүсийн өр-нийгмийн хямрал, Польш дахь АНУ-ын ПРО (пуужингаас хамгаалах систем) систем, Ираны энхийн цөмийн хөтөлбөр, одоо удахгүй эхлэхээр ойртож байгаа гэх “латинамерикийн хавар” гэх мэт олон үйл явдлууд өрнөж байна. 

 

 

Энэ бүхнийг гүйлгэн харах юм бол бид бүхэн тэндээс эмх замбараагүй, ойлгомжгүй байдлаас өөр юу ч олж харахгүй байгаа билээ. Гэсэн хэдий ч энэ бүхнийг үнэн зөвөөр нь тайлбарлаж чадах тэр бүрэлдсэн байгаа нөхцөл байдлынх нь загварыг хэрэглэх юм бол бид бүхэн шууд л бүх харилцан холбоонуудыг нь, хийж байгаа үйл хөдлөл алхамуудыг нь, өнөөгийн энэ дэлхий дахинг далдаас бүрэн хяналтандаа оруулсан байгаа тэр хүчнүүдийн хүсэл эрхшээлийн дагуу хийгдэж байгаа тэр бүх явуулга, үйл ажиллагаануудыг нь олж харж чадах юм.

 

 

Одоогийн ТВ-мэдээ ба сонингуудад нь бүү итгээрэй!!!

 

Хүн аливаа нэг зүйлийн тухай мэдээллийг олж мэдсэн байх нь сайн хэрэг. Гэвч хэрэв та энэ мэдээллийг эргэцүүлэн шүүн тунгааж бодож өөрийн дотоод ойлголт төсөөлөлтэй холбож задлан шинжилж зохих хэлбэрт нь оруулах чадваргүй бол энэ мэдээлэл нь ямар ч ашиггүй юм аа!

 

 

Хэтэрхий олон жижиг жижиг түүхий мэдээллүүд нь хүний тархийг зүгээр л дүнхүү болгож орхидог. Чухам ийм учраас л одоогийн сонингуудын нүүрэн дээрээс бараг хашгирч даллаж байдаг тэр гарчгуудаас,

 

 

ТВ-ийн тэр шуурхай мэдээнүүдээс нь, алан хядагчдын аюулуудын тухай түгшүүрт мэдээнүүдээс, шоу-бизнесийн мэдээний хөтлөгчид нараас холхон шиг явах нь илүү ухаалаг хэрэг болох биз ээ.Учир өнөөгийн олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүд бол мэдээллийн хэрэгсэл бус харин манипуляцийн зэвсэг болсон байгааг санаж яв! 

 

 

Энэ бол яг л Клод Моне-гийн импрессионист уран зургийг үзэж байгаатай төстэй юм: түүний зургийг ойрхноос харахад баахан өнгө өнгийн тосон будгийн толбонууд мэт харагддаг боловч харин хэдхэн алхам хойшоо ухарч алхаад харах юм бол таны нүдний өмнө энэ зураг бүх гоё сайхнаараа тодрон гарч ирдэг билээ.

 

 

Өнөөгийн энэ мэдээллийн эмх замбараагүй орилолдооноос жаахан хийсвэрлэн хөндийрч өнөөдөр дэлхий дээр ноёрхож байгаа энэ ОНМХэрэгслүүдийн зүгээс явуулж байдаг, таныг чин үнэнийг олоод харчих вий гэсэн эсэргүүцлийг нь үл хайхран бид бүхэн энэ бүх үйл явдлуудын хооронд дахь тэр цаад учир шалтгаанууд, үнэн зөв холбоосуудыг нь олох зайлшгүй шаардлагатай байгаа юм.

 

 

Өнөөгийн байдлаар бидний олонхи нь манай гариг одоо дайны нөхцөл байдалд байгаа гэдгийг эрхбиш сэхээрч ухаарсан байх гэж найдаж байна.

Харин энэ дайн харь гаригийн хүмүүсийн эсрэг явж байгаа юм биш ээ! (зарим нэг "дүнхүү" хүмүүст ингэж хэлбэл арай ойлгомжтой байх болов уу )

 

 

Манай энэ гаригийн соёл иргэншлүүд өөрсдийнхөө дотор өөрсдийнхөө эсрэг дэлхийн иргэний дайн хийж байна!

 

Одоо дэлхийн мэдээллийн агентлагуудын өгч байгаа юмыг нь үзэж харж уншаад – аан зарим улс орнууд хоорондоо л дайтаж байгаа юм байна гэж бодож байж болноо, гэхдээ энэ бүхэн тийм ч энгийн хялбар бус юм аа!

 

 

Асар нөлөө бүхий, хууль бус, бүрэн дарангуйлагч гэхдээ манай Гаригийн бараг бүх улс орнуудын, ялангуяа – АНУ-ын засаглал, эрх мэдлийн бүтцүүдэд гүнзгий шургалж бэхжиж авсан маш цөөн хэдхэн элитийн эрхшээлээр өнөөгийн энэ дэлхий даяархи хууль ёсны төрийг нь түлхэн унгах төрийн эргэлт - дайнуудыг хийж байгаа юм.

 

 

Энэхүү элит бол мэс ажиллабараар огтлон авч хаях боломжгүй яг л хорт хавдар шиг байгаа боловч бүх хүн төрөлхтнийг цаашид үхэл сүйрэлд хүргэхгүйн тулд энэ хорт хавдарыг сулруулж мөн цааш үсэрхийлэхийг нь зогсоохыг харин оролдож болноо. Одоо хүн төрөлхтөнд дэлхий дахинг мөлжин боолчилж байгаа энэ хорт хавдарыг устгахын тулд нэг тийм “химийн эмчилгээ” зайлшгүй болоод байгаа юм.

 

 

Энэхүү хүнд өвчний нэг тод шинж тэмдэг бол өнөөгийн АНУ дахь нийгмийн болон улстөрийн тэгш бус байдал юм. Одоо энэ улсын хүн амын 1 хувь баячуудад үндэстний бүх баялагийн 35 хувь, харин ядуус болох 90 хувьд нь ердөө л 25-хан хувь ноогдож байна.

 

 

Одоо АНУ-ын Конгресс, Сенатын ихэнх гишүүд болон бараг бүх дээд албан тушаалтнууд нь яг энэ “ганцхан хувь баячууд”-ын эгнээнд багтаж байгаа нь одоогийн энэ нөхцөл байдлыг улам ч төвөгтэй болгож байгаа юм.

 

 

Эдгээр элитүүдийн цаад далд хүслүүд, урт хугацааны нууц төлөвлөгөөнүүд, гол зорилгууд болон далд хуйвалдаануудыг нь ойлгож ухамсарлах нь ялангуяа АНУ, Их британи, Австрали болон Европын иргэдэд онцгой зайлшгүй шаардлагатай болоод байна!

 

 

Ер нь албан ёсоор бол чухамдаа эдгээр улс орнуудын хөлсний цэрэг дайчид энэ элитүүдийн хүсэл эрхшээлд таалагдаагүй улс орнуудыг үндэстний лидерүүдийнхээ тушаалаар дайран орж түлхэн унагаж дээрэмдэн тонож устгаж байгаа шүү дээ.

 

 

Аргентин, Колумби, Нигери эсвэл Малайзын сонгогчдын алдаануудын үр дүн, золиосууд нь тэр сонгогчид өөрсдөө л болж байдаг билээ. Харин АНУ, Их британи эсвэл Францын сонгуулиудаасбол дэлхийн олон сая хүмүүсийн хувь заяа шууд хамаарч байна.

 

 

Энэ олон хүмүүс барууны энэ орнуудын нисэх онгоцуудын дайралтууд, цэргийн түрэмгийлэл, зохиомол төрийн эргэлт ба бөмбөгдөлтүүдийнх нь золиосууд болох бүрэн эрсдэлтэй болчихоод байгаа юм.

 

 

Айрон Моунтийн тайлан

 

1960-аад оны сүүлчээр гарсан “Энхтайван байдлыг хадгалах боломжууд ба манай далд зорилгуудын тухай Айрон Моунтийн тайлан” гэдэг нэртэй нэг тайланг тэр үеийн АНУ-ын батлан хамгаалах яамны сайд Роберт Макнамарын захиалгаар “Гудзоны институт” бичсэн юм.

 

 

Зарим хүмүүс энэ тайлан - номыг “тавьсан урхи” гэж тооцдог. Гэвч түүн дотор бичсэн тэр зүйлүүд нь XX зууны сүүлчийн хагаст болж өнгөрсөн тэр бүх үйл явдлуудтай бараг бүрэн нийцэж байгаа юм! 

 

 

Энэ тайланд бичснээр бол энэхүү тайлан-номыг нэрсийг нь нууцалсан 15 хүнтэй судалгааны тусгай нэг ажлын хэсэг хамтран бичсэн ба энэ тайлан нь өргөн олон нийтэд зориулагдаагүй эд байсан ажээ.

 

 

Энэхүү “... тайлан”-д хийсэн хамгийн гол дүгнэлт бол АНУ-ын засгийн газруудад өөрсдийн засаглал, эрх мэдлийг бэхжүүлж барьж байхын тулд дайн эсвэл түүнтэй төстэй зүйл зайлшгүй шаардлагатай юм гэсэн дүгнэлт юм.

 

 

Цааш нь энэ тайланд бичснээр, ийм дайнуудын шалтгаанууд нь олон улсын сөргөлдөөн ба ашиг сонирхлын мөргөлдөөн БИШ ажээ. Ихэнх тохиолдолд энэ дайнч улс үндэстнүүд өөрсдөө мөргөлдөөнүүдийг хайж байдаг ба тэдэнд хэрэгтэй учраас л тэд өөрсдөө ийм мөргөлдөөнүүдийг бий болгодог гэж хэлбэл илүү логиктой байх биз ээ.

 

 

Дайн бол ийм дайнч колоничлогч улсын хүч чадлыг бүрэн харуулдаг ажээ. Ийм учраас одоо бодиттой өрнөж байгаа болон цаашид ирээдүйд гарах тэр дайнууд нь тэд өөрийн улс нийгмээ төдийгүй цаашилбал бүх хүн төрөлхтөнг бүрэн хяналтандаа байлгах гэсэн эрмэлзлэлийн өнцгөөс нь авч үзвэл тэдний хувьд амьдрал эсвэл үхлийнх асуудал нь ажээ.

 

 

Мөн түүнчлэн энэ “... тайлан”-д зааснаар, үй олноор хөнөөх зэвсгийн үйлдвэрлэл нь хэзээд эдийн засгийн “алдагдлуудтай” холбоотойгоор ойлгогдож байсан ажээ. Харин энэ тайланд “дайн зөвхөн дайн л зэвсэглэлтэй холбоотой асуудлыг бүрэн шийдэж өгдөг” учир дайн бол улстөрийн талаасаа ямар нэг элдэв саад тотгоргүйгээр "чөлөөт" зах зээлийн эдийн засгийн зохиомол эрэлтийг бий болгож байх маш чухал хэрэгсэл юм гэж номолсон байдаг.

 

 

Энэхүү “... тайлан”-гийн эцэст “даян дэлхийд энхтайван” байлгах нь зөвхөн бидний хувьд хүсэхээр зүйл биш төдийгүй манай улс нийгмийн ашиг сонирхолд нийцэхгүй, учир нь дайн бол эдийн засгийн зэрэгцээ манай нийгмийн болон барууны соёлын зорилгуудад үйлчилдэг гэсэн дүгнэлтийг тэнд хийсэн байдаг.

 

 

“Дайны байнгын аюул занал нь манай засгийн газрын оршин тогтнож байх бат бэх үндэс нь юм. Энэхүү аюул занал нь манай улстөрийн шийдвэрүүдийн үндэслэл нь болж өгдөг ба дайн бол бодит байдал дээр манай улс үндэстний нэгдмэл байдал гэсэнтэй утга нэг үг юм.

 

 

Дайн байлдаанууд байхгүй байх нь улсын тусгаар тогтнол байхгүй байгааг мөн уламжлалт нэг угсаатны улс биш болохыг гарцаагүй ил гаргаж ирдэг”. Ийнхүү “дайнууд бол манай хүн ам ба түүний цаашид оршин тогтнож байхад зайлшгүй шаардлагатай тэр нөөц баялагуудын хооронд дахь хүлээн зөвшөөрч болохуйц тэнцвэрийг барьж байх үндсэн шалгарсан арга хэрэгсэл юм.

 

 

Дайныг хүн төрөлтний зайлшгүй хэрэгцээ шаардлага гэж тооцож байх нь зөв юм” гэж энэ тайланд бичсэн байгаа.. Ийнхүү АНУ, Англи, Европ зэрэг улс орнуудад бэхжиж авсан дэлхийн энэ элитүүдэд цаашид тэсч үлдэж байхын тулд дайн, дайны аюул занал ба дайны тухай цуу ярианууд бол тэдэнд ус агаар шиг зайлшгүй шаардлагатай ажээ.

 

 

Гэвч Америк, Их британи ба тэдний холбоотнуудад ямар ч хамаагүй нэг дайсан хэрэггүй ажээ. Тэдэнд сүрдмээр том, маш аюултай, “аймшигтай” дайсан л байнга хэрэгтэй байдаг. Энэхүү дайсан нь эхлээд фашист Герман байсан, дараа нь милитарист Япон, коммунист ЗХУлс, ер нь “улаантны аюул” гэгч байсан юм.

 

 

Өнөөдөр энэ хадны мангаагийнх нь дүрд “лалын суурь үзэлтнүүдийн зүгээс гарч байгаа алан хядагчдын аюул занал” гэгч тоглож байна. Гэсэн ч энэ хөшигний ар дахь элитийн овоо хараа одоо Орос ба Хятадын зүг шилжээд байна!

 

 

Орос улсын хувьд...

 

Саяхныг хүртэл Орос улс барууны энэ гүрнүүдийн хавтгай түрэмгийллийг тогтоон барьж ямар нэг байдлаар тэдний эсрэг буфер, хана, тоормозны үүргийг гүйцэтгэж байсан билээ.

 

 

Орос улс ийм буфер болчихлоор түүнийг эргэн тойронд нь бүсэлж сульдаахыг хүссэн Барууныхны гарт бүх дэлхий дахин хэлмэгдэн зовж эхэлдэг. Үүний жишээнүүд бол Серби, Ирак, Афганистан, Пакистан, Ливи ба Палестин юм.

 

 

Энэ бүх тохиолдлуудад Орос улс АНУ, Их британи, Европын холбоо ба Израйлыг цэргийн үйлдлээрээ бус харин дипломат “хэл үгээрээ” сөрөн зогсож байсан юм. Гэвч барууны гүрнүүд тэрбайтугай НҮБ-д ч гэсэн санасандаа хүрч чадаж байсан билээ.

 

 

Гэвч дээхнэ үеэс Орос улс Барууны амбийцнуудын эсрэг улам улам тоормозны үүргийг гүйцэтгэх болсон ба энэ хүчин чармайлт нь одоо Иран ба Сирийн асуудал дээр онцгой тод харагдаж байгаа. 2011 оны 11-р сар ба 2012 оны 2-р сард Орос улс НҮБ-ын хоёр тогтоолд хориг тавьсан юм.

 

 

Энэ тогтоолыг АНУ, Их британи, Франц улсууд Сирийн эсрэг зүтгүүлж байгаа билээ. Хэрэв энэ тогтоолууд нь батлагдсан бол Сири улсыг өнгөрсөн жил НҮБ-ийн 1973 тоот тогтоолын дагуу барууны “энхтайванчдын” бөмбөгдөлтөнд сүйрсэн устсан Ливи улсын хувь заяа дахин дайрах байсан юм.

 

 

Үүнээс гадна Орос улс МАГАТЭ-гийн хуурамч тайлангуудыг нь хүлээн аваагүй бөгөөд цөмийн хөтөлбөрийнх нь төлөө Ираны эсрэг авах гэж байсан тэр санкцийн тогтоолыг нь дэмжээгүй юм.

 

 

Үүнээс гадна Персийн булан ба Газар дундын тэнгис дэх НҮБ-ийн нэрэн доор яг үнэндээ бол НАТО-гийн цэргийн оролцоог тэнцвэржүүлэх гэж Орос улс тийш нь ихээхэн хэмжээний цэргийн хүчээ илгээсэн юм.

 

 

Тэнд дайны ажиллагаа эхлэх магадлал нь хир байсныг одоо таахад хэцүү. Гэсэн хэдий ч энэ арга хэмжээ нь АНУ, Их британи, Франц ба Израйлийг “тайвшруулах” үр дүнтэй арга хэмжээ болсон ба тэд Иран ба Сири рүү дайран орох заналхийллээ хэрэгжүүлэхийг хойшлуулахаас өөр аргагүй болсон юм.

 

 

Гэвч АНУ холбоотнуудтай хамтран энэ улс орнуудад гаднаас нь зохиомол иргэний дайн өдөөн дэгдээх, “арабын хавар” нэр авсан дотроос нь хувьсгал гаргах - төрийн эргэлт хийлгэх гэмт ажиллагааны тактиктаа шилжээд байгаа юм.

 

 

Энд хамгийн гол асуудал нь Орос улс дахин хатуу хана хэрэм болон хувирч Барууны энэ дайнч гүрнүүдийн өмнүүр хоёрдмол утгагүйгээр улаан зураас татахаасаа өмнө Баруунд өөр бас ямар гэмт хэрэг тарихыг нь зөвшөөрөх вэ гэдэгт л оршиж байгаа юм.

 

 

Хэрэв Орос улс үүнийгээ эцсийн эцэст хийх юм бол барууны энэ улс орнууд эсвэл энэ бүх зорилгуудаасаа хойшоо ухрах эсвэл энэ ханыг нь эвдэхээс өөр аргагүй болох юм. Тэд юу гэж шийдэхээс бид бүхэн Дэлхийн энэ III дайнд оролцох эсвэл үгүй гэдэг нь шалтгаалах юм!

 

 

Барууны гүрнүүд энэ тохиолдолд ямар шийдвэр гаргахад нөлөөлөх чухал хүчин зүйл нь Хятад улс байх болно. Учир нь дээр хэлсэн бүх зүйл Хятадын хувьд ч бараг адилхан юм.

 

 

Дэлхийд одоо ноёрхож байгаа барууны элитүүд эдийн засаг, улстөр, хүн амын тоо нь хурдан өсч байгаа тул Хятад улсыг стратегийн өрсөлдөгч, ирээдүйн дайснаа гэж үзэж байгаа. Үүний хажуугаар Хятад Номхон далайн нэг сав газар ба Энэтхэгийн далайд өөрийн оролцоог нэмэгдүүлсээр байгаа билээ.

 

 

Хятад улсын хувьд...

 

АНУ ба Их британи хоёр Хятадын агаарын цэргийн болон тэнгисийн цэргийн хүчнүүд нь энэ улсын газарзүйн байрлалтайгаа нийлээд, тэнгис үрүү гарах маш хязгаарлагдмал гарцтай Орос улстай харцуулбал Хятадад дэлхийн гол гол далай тэнгисүүд дээр хяналтаа тогтоох хамаагүй том боломжуудыг олгож байгаа гэдгийг сайн ойлгож байгаа.

 

 

Үүнээс гадна Хятад улсад АНУ 1,2 их наяд долларын өртэй байгаа, Европын холбоо 1 их наяд еврогийн өртэй байгаа нь АНУ-ын долларыг нэг л удаагийн оролдлогоор бүрэн сүйрүүлж чадах санхүүгийн хөшүүргийг Хятадын гарт өгч байгаа юм.

 

 

Гэхдээ нөхцөл байдлыг зөвхөн санхүү-эдийн засгийн байр сууринаас авч үзэж болохгүй юм. Барууны олон шинжээчид Хятад улс АНУ-ын сангийн яамны өрийн бичгүүдийг нь нэгэн зэрэг зах зээл дээр гарган шидэж чадахгүй гэдэгт итгэлтэй байгаа.

 

 

Учир нь тэгвэл энэ өрийн бичгүүдийн үнэ нь шалдаа унаж хятадын валютын нөөцүүд нь бас тэг болох тул энэ нь эргээд Хятадын эдийн засгийг цохих болно гэж тэд тооцож байна.

 

 

Гэвч Хятадын энэ Эзэнт улсын ард 10 мянган жилийн түүх нь бий, тэгээд ч хятадууд өөрсдийнхөөрөө бодож сэтгэдэг. Хятад улс залуухан Америкийн Эзэнт гүрэнтэй шатраа нүүн тохиромжтой мөчийг хүлээж байна.

 

 

Хятад улс харин дайны асар том энэ машиныг тэжээж байхад нь АНУ-д зайлшгүй шаардлагатай байгаа америк долларын системийг нь унагахаар санхүү-эдийн засгийн энэ түүц хөзрөөрөө бус харин геоулстөрийн хөзрөөрөө тоглохоор өлхөн шийдэж чадах юм. Магадгүй, Хятад эхлээд цэргийн хүчээ бус харин санхүүгийн хөшүүргүүдээ ажилд нь оруулахгүй гэж үү?

 

 

Хятадын энэ “өсөлтийг” бодол дотроо барьж байх юм бол одоо алс холын олон газар бүс нутгуудад АНУ-ын эрх баригчдын үйлдэж байгаа энэ үйл хөдлөлүүдийнх нь цаад сэдлийг нь ойлгоход хамаагүй амар хялбар болох юм.

 

 

Учир нь энэ бүх “арабын хаврууд” ба “хувьсгалт бослогууд” гэгч нь Хятадын талаархи АНУ-ын стратегийн болон тактикийн зорилгуудыг нь шийдэж өгч байгаа юм.

Жишээ болгож Ойрхи Дорнодыг авч үзье. Асар их газрын тосны нөөцтэй стратегийн чухал энэ бүс нутгийг хяналтандаа барьж байх нь АНУ-д Оросын эсрэг үйл ажиллагаа явуулах түшиц газар нь болж байдгаас гадна энэ бүс нутгаас Хятадад нийлүүлж байгаа газрын тосны нийлүүлэлтийг нь нэгэн зэрэг хааж байгаа юм.

 

 

Хятад улс АНУ шиг дэлхийд дангаараа жанжлахыг хүсэхгүй байгаа ба харин Барууны цэргийн түрэмгийлэл, колоничлол ба бусад нөлөөг нь тогтоон барьж байх Ази-Номхон далайн сав газрын гол хүч хэвээр үлдэхийг л хүсч байгаа юм.

 

 

Хэрэв Хятад одоо алгуурхан, гэхдээ лавтайяа ойртсоор байгаа геоулстөрийн хамгийн гол 2 зорилгодоо хүрэх юм бол Самуэль Хантингтон “Соёл иргэншлүүдийн мөргөлдөөн” онолдоо тэмдэглэж байсан шиг Барууны хувьд бүх зүйл хамгийн муу байдлаар эргэх юм.

 

 

1. Хэрэв Хятад улс Энэтхэг ба Орост улсуудтай улам ойр дотно хамтран ажиллах ба Ази тив дээрхи харилцаануудаа улам бэхжүүлэх тал дээр харилцан зөвшилцлүүдэд хүрч чадах юм бол

 

 

2. Хэрэв Хятад улс Японтой хамтран хоорондын жижиг сажиг санал зөрөлдөөнүүдээ гэтлэн давж улмаар ойр нягт хамтран ажиллах гэрээ хэлэлцээрүүдийг байгуулж чадах юм бол.

 

 

Хэрэв Япон Хятад хоёр хамтран нэгдмэл геоулстөрийн стратеги бодлого явуулж эхлэх юм бол (дэлхийн II дайны дараахи Франц, Герман хоёр шиг), дэлхийн бүх хүн амын 2/3-ыг багтаасан Ази-Номхон далайн нөлөөллийн төв нь барууны элитүүдийн гараас мултран гарах болно.

 

 

Японы тэргүүний технологиуд ба Хятадын материаллаг ба хөдөлмөрийн хүчний нөөц боломжууд нь нэгдэх юм бол юу болно гэдгийг та төсөөлөөд үзээрэй. Гэвч ийм холбоо байгуулахад нь саад хийх үүднээс бүх зүйлийг хийж байгаа билээ.

 

 

Дайн явуулж байгаа 5 хэлбэр нь

 

Бүүр 1960-аад онд “Айрон Моунтийн тайлан”-г бичсэн тэр хүмүүс дайн хийж ирсэн уламжлалт аргуудаа өөр үр дүнтэй аргуудаар сольж өөрчлөхийг санал болгосон байсан юм.

 

 

Тэдний үзэж байснаар ямар ч тохиолдолд дайн хийж байх нь зайлшгүй шаардлагатай гэж байсан юм. Тэд нар хүний санаанд оромгүй, бүүр гайхалтай хачин аргуудаар дайн явуулж байхыг зөвлөсөн юм. Энэхүү “...тайлан”-д зөвлөсөн тэр аргууд нь:

 

 

1. Сансарын өргөн судалгаануудын нэг хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх. Энэ хөтөлбөрийнх нь олон зорилгуудад хүрэх боломжгүй байх нь хамаагүй, харин энэ хөтөлбөрт асар их хэмжээний төсвийн мөнгө хөрөнгийг цутгах замаар эдийн засгаа цаашид дэмжиж байж болно тэд зөвлөсөн байсан юм. (тэд энэ мөнгө хөрөнгийг ажил хийж олдоггүй, зүгээр л хэвлэчихдэг, тэгээд дуртай зүйлээрээ дэлхийн улс орнуудаас солиод авчихдаг!!)

 

 

2. Шинэ төрлийн дайсныг зохиож бий болгож байх: харь гаригийн өөр иргэншлүүдээс ирж магадгүй гэх аюул заналын уур амьсгалыг бий болгон өдөөж дэвэргэж байх: Одоо санаанаасаа зохиосон элдэв ном, комикс сэтгүүлүүд, Холливудын “хачин жигтэй” кинонууд газар аваад байгаа билээ!?

 

 

3. Хүн төрөлхтөнд шинэ аюул заналудыг зориуд бий болгож дэвэргэж байх: жишээлбэл, байгаль орчны бохирдол, уур амьсгалын дулаарал гэх мэт.

 

 

4. Хүний нөхөн үржихүйг хязгаарлах шинэ аргуудыг хэрэглэж эхлэх: ундны ус болон хүнсэнд химийн бодисууд хэрэглэх, генийн өөрчлөлттэй хүнс ба эмүүдийг нэвтрүүлэх г.м

 

 

5. Шинэ шинэ дайснуудыг байнга санаанаасаа зохиож хүмүүсийг байнга айдастай байлгах: энд тэнд элдэв шалтгуудаар байнга халуун цэгүүд үүсгэж, дайн өдөөж байх. Мөн элдэв кино, ном сэтгүүл, компьютерын тоглоомуудаар хүмүүсийг зомбижуулж байх г.м  

 

 

Энэ бүх зөвлөгөөнүүдийг нь албан ёсны бодлогоо болгон хэрэглэж эхэлснээс хойш бараг хагас зуун жилийн дараа энэ зөвлөгөөнүүдийн зарим нь зорилгодоо хүрсэн байгаа юм. (жишээлбэл, цэргийн болон иргэний сансар судлал). Бусад зөвлөгөөнүүд нь төлөвлөгөө болох эсвэл нэвтрүүлэх шатандаа одоо ид явж байна.

 

 

Гэхдээ хамгийн чухал, тулгын чулуу нь 5-р зөвлөгөө юм: шинэ шинэ дайснуудыг байнга санаанаасаа зохион гаргаж ирж хүмүүсийг байнга айдас хүйдэстэй байлгах. Ийм дайснууд нь сүүлийн үед хангалттай байсан билээ: Ирак, Афганистан, Серби, Ливи, Куба, Хойд Солонгос, лалын алан хядагчид. Одоо бол Сири, Иран хоёрын ээлж ирээд байна.

 

 

Өнөө үед АНУ аливаа улс оронд шууд л дайран орж ирж эзлэн түрэмгийлэхийн оронд нууц дал явуулга, өндөр технологийг ашигласан олон үйл ажиллагаануудыг улам бүр явуулах болж байгаа учир хүн төрөлхтөн энд ноцтой асуудалтай учраад байгаа юм.

 

 

Учир нь АНУ-ын цэргүүд Вьетнам, Ирак ба Афганистанд дайн хийж байсан тэр үед тэндээс ирж байсан мэдээллүүд нь оройн мэдээний хөтөлбөрүүдээр хүмүүст тийм ч сайн сайхан харагдахгүй байсан билээ...

 

 

Дэлхийн энэ нууц элит АНУ, Их британи ба НАТО-гийн гараар явуулж байгаа дайнуудыг одоогийн байдлаар 5 хэлбэрт ялгаж ангилж болох юм. Энэ хэлбэрүүдийг нь “сэтгэлзүйн” нөлөөлөл болон стратегийн хувьд хэрэгжүүлэхэд хүнд зорилго, дайн явуулж байгаа аргазүй нь төвөгтэй байгаа эсэх шалгуураар өсөх эрэмбээр нь ингэж харуулж болно:

 

 

1. Цэргийн түрэмгийлэл үйлдэх. Ямар ч шалтаг халхавч хэрэглэхгүйгээр шууд л түрэмгийлэн дайрч довтлож байгаа нь энэ улс чухам хаана байрлаж байгаагаас ихээхэн шалтгаалж байгаа нь ойлгомжтой байгаа.

 

 

Ингэхдээ тэд тухайн улсыг цэргийн хүч болон эдийн засгийн хувьд бүрэн давамгайлаж байгаа нөхцөлд л ингэж шууд дайрч байгаа юм. 1990-ээд онд Колин Пауэллын гаргасан тэр номлолоор бол “Цэргийн хүчин чадлынхаа бүрэн давамгайллаар ялалтанд хүрэх нь баталгаатай байгаа зөвхөн тийм нөхцөлд л АНУ өөр бусад улс гүрнүүдийн эсрэг дайн хийж байх ёстой” ажээ.

 

 

Үүнээс илүү өрөвдөлтэй номлолыг төсөөлж болох уу даа? Тэд бол аюулгүй орчинд компьютерын дэлгэцний өмнө джойстик (компьютер тоглоомын атгадаг гар шиг) атган сууж байгаад л гохоо дарж дэлхийн бөмбөрцгийн талыг бөмбөгдөж буудан шүршиж байгаа хулчгарууд шүү дээ.

 

 

2. Цэргийн хүчээр төрийн эргэлт хийх. Орон нутгийн захиргааны байгууллагуудыг нь тэрслүү үзэлтнүүд болон цэргийнхний дундаас урвасан этгээдүүдийн хүчээр булаан эзлэж авдаг.

 

 

Ингэхдээ эдгээр урвагчдыг нь буу сум зэр зэвсэг, харилцааны холбооны хэрэгсэлүүд, хоол хүнс гэх мэт шаардлагатай бусад зүйлсээр гадна талаас нь хангаж байх санхүүгийн тусламж өгч, дэлхийн “чөлөөт” ОНМХ-үүдээр эдгээр урвагчид болон толгой нь эргэсэн харанхуй бөөн хүмүүсийг эрх чөлөөний тэмцэгчид болгон харуулж мэдээллийн дэмжлэг үзүүлж барууны цэргийн хүчин бөмбөгдлөлтөө албан ёсоор эхлэх халхавч болох НҮБ-д тогтоолын төслөөр жүжиг тоглох замаар дипломат туслалцаа үзүүлж байгаа билээ.

 

 

Яг энэ аргыг 1950-аад, 1960-аад, 1970-аад онуудад Латин америкийн олон улс орнуудын эсрэг өргөн хэрэглэж байсан юм. Саяхан Египет, Ливид болсон үйл явдлууд энэ аргыг одоо хүртэл хэрэглэсээр байгааг харуулсан юм.

 

 

3. Санхүүгийн эргэлт. Эхлээд олон улсын том банкууд тэр улс орныг төлж дийлэхгүй өрөнд унагаж булан шахан оруулдаг. Энэ улс орон гадаад өрөө дийлэхээ болихоор банкстерууд өөрсдийн эзэмшилд аль хэдийнэ орсон дэлхийн ОНМХэрэгслүүд ба рейтингийн агентлагуудынхаа тусламжтайгаар ОУВСан/Дэлхийнн банкны төлөөлөгчдөө тийш нь илгээдэг.

 

 

Тэд өрийн ийм нөхцөл байдлыг нь тухайн улсын эдийн засгийн болон нийгмийн асуудлууд болгон хувиргаж энэ улсын санхүү ба мөнгөний системийг нь нураан унагадаг. Үүний үр дүнд ард түмний дунд дургүйцэл, бухимдал аяндаа бий болдог.

 

 

Энэ байдлыг нь тухайн үеийн эрх баригч төрийг нь өөрсдийн тавиулуудаар солих шалтаг, зөвтгөх арга хэрэгслээ болгодог. Энэ аргыг Латин америкт аль эртнээс хэрэглэж бүүр дархан мэхээ болгосон юм. Одоо яг энэ аргыг Грек, Испани, Итали, Ирландад амжилттай хэрэглэж байна. Харин удалгүй энэ аргыг Британи, АНУ хоёр өөр дээрээ турших болноо.

 

 

4. Нийгмийн эргэлт. Энэ нь тухайн орны эрх барьж байгаа төрийг нь солих зорилгоор улстөрийн идэвхтнүүдийг нь санхүүжүүлэхээс эхэлдэг. Үүний тулд америкийн, британийн, израйлын элчин сайдын яамдууд аливаа тэрс үзэлтнүүдэд нь санхүүгийн, мэдээллийн болон арга зүйн (гудамжны эмх замбараагүй явдлууд г.м) дэмжлэгүүд үзүүлдэг.

 

 

Ийм замаар “хэрэгтэй” нам эсвэл хөдөлгөөний эргэн тойронд бүх хүчийг нь цуглуулдаг. 1980-аад онд тэд нар Латин америкт “хүний эрхийг хамгаалах” гэгч байгууллагуудыг нь энэ зорилгодоо өргөн ашиглаж байсан юм. Үүний нэг тод жишээ бол аргентины «Матери Плазо де Майо» гэдэг байгууллага юм.

 

 

5. Гаднаас нь турхирч зохиомол иргэний дайн өдөөх. Тухайн “хэрэгтэй” орны засгийн газрын эсрэг тэмцэж байгаа “зэвсэглэсэн” сөрөг хүчнийг нь санхүүжүүлж, зэвсэглэж бусад талаар бүх дэмжлэг тусламжийг үзүүлж байдаг.

 

 

Энэ үед “үндэстний чөлөөлөх” эсвэл өөр нэг “зөвлөл”-ийг байгуулдаг. Энэ зөвлөлийг нь тойруулж эргүү босогчид, эрүүгийн гэмт хэрэгтнүүд ба мафийг нь цуглуулж нэгтгэдэг. Яг ийм үйл явдал Ливи, Египет ба Сирид болж байна.

 

 

Энэ үед хамгийн гол үүрэг ролийг нь ТТГазар, МИ6 ба “Моссад” тоглож байдаг ба харин Ливи, Сирийн тохиолдолд “эрх чөлөөний төлөө тэмцэгчид”-ийн баг өмссөн Аль-Кайда (ТТГазрын нэг салбар нь) тоглож байна.

 

 

Ойрхи Дорнодод болж байгаа иймэрхүү арга хэмжээнүүдийг нь “арабын хавар” гэж нэрлээд нэг хүний дарангуйллын дэглэм, хэлмэгдүүллийн эсрэг зөв юмны төлөө тэмцэж байгаа орон нутгийн хүмүүсийн бослого гэдэг сүмсээр даруулан дэлхийн олон нийтэд залгиулсан юм.

 

 

Мөн чанартаа бол, тэнд нэгэнт бүрэлдсэн байгаа асуудлуудаас нь ашиг хонжоо унагаж байгаа юм: засгийн эрхэнд дэндүү удсан дэглэмүүд (Египет, Ливи) ба шашны сөргөлдөөн (шиит ба суннит) гэх мэт.

 

 

Ийм учраас “Гүйцэтгэх хорооны гишүүн ба Сирийн Үндэстний Зөвлөлийн гадаад улстөрийн бодлогын асуудлаархи удирдагч” Бассма Кодман өнгөрсөн 6-р сард АНУ-ын Виржини мужид болж өнгөрсөн “Билдербергийн клуб”-ын бага хуралд очсонд гайхах зүйл байхгүй юм.

 

 

Эдгээр улс орнуудын баячууд нь АНУ-тай холбоотой байдаг нь тогтсон дүрэм бөгөөд харин ядуусын лидерүүд нь цорын ганц асуудлаа “гадаадын корпоратив мөлжигчид – янкууд” гэж гэнэн төсөөлж дотоод улстөр ба нийгмийнхээ үнэхээр ноцтой асуудлуудыг анхаарлынхаа гадна орхиж байдаг.

 

 

Одоо “латинамерикийн хавар” ойртож байгаа гэж ярих болсон бөгөөд үүний шинж тэмдэгүүд бол Парагвайд Монсанто-гийн дэмжлэгтэй гарсан төрийн эргэлт, Мексикийн өнгөрсөн сонгуулийг далдуур худалдан авсан байдал, Колумби ба энэ бүс нутгийн бусад газруудад америкийн цэргийн оролцоо улам их болж байгаа байдал юм.

 

 

Энэ дайны арай доод түвшний хэлбэр нь дээд түвшний хэлбэртээ голдуу шилжиж байдаг. Жишээлбэл, хэрэв дэлхийн энэ элитийн ашиг сонирхолд нийцэж байгаа бол нийгмийн эргэлт нь бүрэн хэмжээний иргэний дайн болж хувирдаг. Үүний тод жишээнүүд бол Ливи, Сири ба Египет юм.

 

 

Юу, Хаана, Хэзээ, Яагаад

 

Энэ бүхний ард ямар зорилго зогсож байна вэ? Дэлхийн газар сайгүй олон улс орнуудад өдөөж дэвэргэж байгаа энэ эмх замбараагүй байдлууд нь даян дэлхийн хэмжээнд авч үзвэл энэ элитийн туйлын хүсэл болох “дэлхийн шинэ дэглэм”-ийнх нь тэр зураглалд тун ч эвтэйхэн таарч байгаа юм.

 

 

Одоогийн энэ “эмх замбараагүй, хөл толгойгүй байдал” нь ямар нэг байдлаар бие даасан байдал, тусгаар тогтнолоо хадгалж үлдсэн тэр улс орнуудыг устгахад чиглэсэн байгаа. Чухамдаа бие даасан байдал ба тусгаар тогтнол нь Ливи, Ирак, Серби зэрэг эдгээр “муу муухай - улсууд”-ын нэг онцлог шинж нь байсан юм. Яг ийм шалтгаанаар л Сири, Иран, Куба, Венесуэл, Хойд Солонгос зэрэг улсууд барууныхны шинэ байнууд нь болж байгаа, болох юм.

 

 

Хэдийчинээн олон тусгаар тогтносон улс орнууд сульдаж доройтно, төдийчнээн энэ элитийн “дэлхийн засгийн газар”-т нь амар хялбар байх бөгөөд тэдэнд манай гаригийн хэмжээнд коммунист маягийн мөн хавтгай дарангуйллын нэг нэгдмэл улс байгуулах хэрэгтэй байгаа юм.

 

 

Энэ бүх “арабын хаврууд”, энэ улс орнуудад гаднын түрэмгийлэгчид дайран орж ирж байгаа нь, нислэггүй бүсүүд, элдэв санкцууд, “муу муухай-улсууд”-ын тухай хоосон яриа хөөрөөнүүд бол Баруун ба түүний холбоонууд Ази руу довтлон дайрахынхаа өмнө, өөрөөр хэлбэл Орос ба Хятадтай дайн хийхийн өмнөх бэлтгэлээс өөр юу ч биш юм!

 

 

Мэдээж, иймэрхүү дайн хийх нь Колин Пауэллийн тэр номлолд таарахгүй байгаа. Хятад ба Орос улсууд маш хүчтэй, тэдэнтэй зууралдах нь тун ч эрсдэлтэй юм. Хэрэв Орос, Хятад хоёрыг хооронд нь яс хаяж дайн өдөөж чадахгүй юм бол, тэгээд Барууны гүрнүүд энэ мөргөлдөөнд Энэтхэг, Пакистан ба Бразилийг татан оруулж чадахгүй юм бол шүү дээ.

 

 

Ойрын үед иймэрхүү юм болохгүй гэж найдацгаая, ийм үйл явдлууд 2020 оноос өмнө боломжгүй гэж итгэцгээе. Гэвч яг одоо дэлхийн халуун цэгүүдэд ойрын ирээдүйн энэ бүх үйл явдлууд – дэлхийн дайны өмнөх бэлтгэл ажлууд хийгдсээр байгааг харин бид бүхэн харцгааж байна.

 

 

Тэгвэл энэ бүх болж байгаа үйл явдлуудын цаад шалтгаан нь юу юм бэ гэж үү? Магадгүй, энэ бол яг л энэ эзэнт гүрэн шигээ томорч хаа сайгүй нэвчсэн ба гиперинфляцаар хөөрөгдсөн долларын асар их өр нь ба 2008 оны хямралаар мөнгөний хүчирхэг банкируудыг иргэдийн мөнгөөр аварсан нь одоо барууны элитүүдийг гарцгүй буланд шахан оруулчихаад байгаа юм.

 

 

Энд яг л шатарын нэг нөхцөл байдал шиг тийм нөхцөл бүрдчихээд байна. Хэрэв та ямар ч нүүдэл хийсэн цаашдын нүүдлүүд тань таныг гарцаагүй ялагдал уруу хөтлөж байвал танд хоёрхон гарц л үлдсэн гэсэн үг юм:

 

 

1)Энэ ялагдлаа шударгаар хүлээн зөвшөөрөх

 

 

2)Эсвэл шатрын хөлгийг нь хөмөрч хаячихаад ... гар буугаа сугалан гаргаж ирэх!!!

  

 

Тодруулга:

 

1. See Zbigniew Brzezinski, 14 October 2011 acceptance speech of the Jury du Prix Tocqueville Prize, bestowed upon him by former French president Valery Giscard D’Estaing. Not surprisingly, both belong to the Rockefeller/Rothschild Trilateral Commission, a key “rich and powerful” decision-making body.

2. Originally published in 1967; re-published 1996 by the Free Press (Simon & Schuster).

3. PNAC – Project for a New American Century; the Neo-Con think-tank group from the late nineties that designed and planned the invasions of Afghanistan and Iraq, promoting Israel’s strategic interests in the Middle East, that served as a blueprint for US post-9/11 policies to this day.

4. Its leader Hebe Bonafini is known to have embezzled millions of dollars.

5. See official Bilderberg site www.bilderbergmeetings.org/participants2012.html. Characteristically Ms Kodmani’s nationality is described as “International.” She serves her international masters very well.

 

ADRIAN SALBUCHI is a political analyst, author, speaker and radio talk-show hoster. He has published several books on geopolitics and economics in Spanish, and recently published his first eBook in English: The Coming World Government: Tragedy & Hope? Salbuchi is 58 years of age, married, with four adult children, and works as strategic consultant for domestic and international companies.

Эх сурвалж: www.sonin.mn

Монголын эзэнт гүрэн-1

Сүүлийн хэдэн сар зав муу байгаагаас блогтоо юм оруулсангүй удлаа. Энэ удаа Монголчуудын байлдан дагуулалтын түүхийн нэгээхэн хэсгийг оруулмаар санагдлаа. Таалан сонирхоорой.
 
Хорезмын хот балгадыг довтолсон нь
Чингис хаан Дундат Азийг довтлох болсон шалтаг нь Хорезмын захын нэгэн боомт Отрар хотын захирагч Монголын худалдаа хийхээр очсон 450 хүнийг барьж хядан, 500 гаруй тэмээг ачаа барааны хамт дээрэмдсэн явдал байв. Энэхүү аймшигт доромжлолыг эс тэвчсэн Чингис хаан өөрийн биеэр их цэргийг авч 1219 оны намар Хорезмын нутагт цөмрөн орж Отрар хотыг бүсэлжээ.

Тэндээсээ Монголын их цэрэг хэд хэдэн чиглэлд хуваагдан Хорезмын олон хот бэхлэлтийг зэрэг довтлов. Цагаадай, Өгөөдэй хан хөвгүүдийн захирсан цэрэг Отрар хотыг таван сарын турш бүслэн тулалдсаны эцэст буулган авчээ. Зүчи болон бусад жанжины удирдсан цэрэг Аму-дарьяа мөрний доод урсгал дахь хот боомтуудыг эзэлсэн байна.

Мөн Монголын цэргийн нэг хэсэг нь Аму-дарьяа мөрний дээд урсгал дахь Бенакент, Ходжент зэрэг хотын эсрэг довтолжээ. Чингис хаан отгон хүү Тулуйн хамт цэргийн гол хүчийг аван Бухар хотыг дайлахаар хөдөлжээ. Тэд замдаа Зарнук, Hyp, Зарефшан зэрэг олон хот боомтыг эзэлжээ. 1220 оны хоёрдугаар сард Монголын цэрэг Бухар хотод ирсэн байна.

Тэр үед Бухар хотыг хоёр түмэн цэрэг хамгаалж байсан талаар Жүвэйний номонд тэмдэглэсэн байна. Чингис хаан Бухар хотыг эзэлж аваад, зөвхөн гар урчуудыг нь үлдээн боол болгож, бусдыг нь хүйс тэмтрэн хядаж, үнсэн товрого болгох тушаал буулгажээ. Бухар хотыг авсны дараа Чингис хаан Самарканд хотыг эзлэхээр довтолжээ. Түүхэнд тэмдэглэснээр, тэр үед Самарканд хотыг 110.000 шилдэг цэрэг хамгаалж байжээ.

Мөн хорин том зааныг хотын хамгаалалтанд ашиглаж байсан талаар дурдсан байна. Монголын цэрэг таван өдөр ширүүн тулалдсаны эцэст Самаркандыг эзлэн авчээ. Чингис хаантай уулзахаар Хятад орноос гарсан Чан Чуны бумба замдаа Самарканд хотыг дайран гарчээ. Тэрбээр "Баруун газар зорчсон нь" тэмдэглэлдээ: "Самарканд хотод амьд үлдсэн хүн ам түрүүчийн бүх хүн амын дөрөвний нэг хувь нь байсан" гэж бичжээ.


Ургенч хотыг үнсэн товрог болгов
Хорезмын шах Мухамед Монголын цэрэг Самарканд хотод ойртож ирэх сургаар өөрийн бараа болгогч хэсэг цэргийн хамтаар тэндээс амиа бодон яаран зугтаажээ. Энэ мэдээг авмагц Чингис хаан уурсан Зэв, Сүбээтэй нарт хоёр түмэн шилдэг цэрэг өгч Мухамедыг амьдаар нь барьж авчрахаар хойноос нь нэхүүлжээ. Чингис хааны хувьд, Хорезмын эзэнт улсыг дайны хөлд гишгүүлсэн гол гэмтэн шах Мухамед, Отрар хотын захирагч нарыг амьдаар нь барьж тооцоо хийхийг хүсэж байв.

Тиймээс өөрийн итгэлт хоёр жанжинаа Мухамедын араас явуулсан нь тэр. Хорезмын нийслэл Ургенчийг Зүчи, Цагаадайн цэрэг бүтэн зургаан cap бүслээд эс авч чадав. Харин Чингис хаан Өгөөдэйгээр удирдуулсан их цэргийг нэмэн явуулжээ. Тэрээр Зүчи, Цагаадайг эвлэрүүлж найман хоног тулалдсаны эцэст хотыг эзэлжээ.

XIII зууны эхэн үед байсан Арабын түүхч Иби-ад-Асир монголчууд Ургенч хотыг эзлэхдээ голын далан боомтыг эвдэлж усаар авахуулж юу ч үгүй болтол сүйтгэсэн ба бас гар урчууд, үзэсгэлэнт охидоос бусад иргэдийг хядаж алсан гэжээ. 1221 оны хавар Монголын цэрэг Аму-дарьяа мөрний өмнө хөвөөн дээр байсан Балк хэмээх боомт хотыг байлдан эзэлжээ.

Чингисийн отгон хүү Тулуйн цэрэг Харасаны хилээр нэвтрэн орж 1221-1222 оны эхэн үе хүртэл дайтжээ. Эцгийн зарлиг ёсоор Харасанд амжилттай байлдаж байсан Тулуй Харсани Мерв, Нишапур, Рей зэрэг хотуудыг эзэлж улмаар Афганистанд нэвтрэн оржээ. Тулуйн цэрэг Мерв хотыг эзэлж авснаар Хорезмын нутагт Монголын цэргийн явуулсан дайн ялалтаар дуусчээ.


Гүржийн Лаша хааны 60.000 цэргийг бут цохив
Энэ завсар Зэв, Сүбээдэй нар 20.000 цэрэг авч Мухамедийн хойноос хөөж явахдаа олон хот боомтыг эзэлжээ. Мухамед Монголын цэрэгт хөөгдөн, хэд хэдэн удаа баригдахаа алдан амь тэмцэн зугтаж явсаар Каспийн тэнгисийн нэгэн зэлүүд арал дээр толгой хорогдож байгаад 1220 оны 12 дугаар сард нас баржээ. Зэв, Сүбээдэйн цэрэг 1220 оны 12 сард Азербайджаны нутгаар нэвтэрч Муганы талд өвлийг өнгөрүүлж, 1221 оны нэгдүгээр сард Гүржийн Лаша ханы 60.000 цэргийг бут цохижээ.

Тэд Кавказын нурууг давж, 1223 онд Хар тэнгист цутгах Калка хэмээх голын хөвөөнд Оросын вангуудын цэрэгтэй анх удаа тулалдсан байна. Тэр үед Киевт Өмнөд Оросын вангуудын хурал болж Киевийн их ван Метислав, Смолины ван Владимар тэргүүлэн Монгол цэрэгтэй байлдахаар шийджээ. Тулалдаан болохын өмнө Монголын цэрэгт бут цохигдсон команууд Оросын вангуудын цэрэгт хуч хавсрахаар очсон байна.


Оросууд Калка голын тулалдааныг ярих дургүй байдаг
Калка голын тулалдаан 1223 оны тавдугаар сарын 31-нд эхэлжээ. Энэ тулалдаанд Оросын вангуудын их цэрэг Монголын цэрэгт шившигтэйгээр ялагдсан юм. Түүх суддаачдын үзэж буйгаар Оросын вангуудын нэгдсэн цэрэг 400.000 хүнтэй байсан гэлцдэг. Гэтэл Чингисийн хоёр жанжин Зэв, Сүбээдэй нар 20.000 цэрэгтэй байжээ.

Нарийн тодруулбал, Каспийн тэнгис орчмын хот, тосгодыг эзлэх, Кавказын ууланд Гүржийн Лаша хааны 60.000 цэргийг бут цохих тулалдаанд хэдэн зуун хүнээ алдсан нь тодорхойгүй байна. Үүнийг тооцвол тэдний цэрэг хоёр түмэд хүрэхгүй болсон нь илэрхий. Өөрөөр хэлбэл Монголын цэрэг өөрсдөөсөө дор хаяж 20 дахин илүү хүнтэй Оросын цэргийн хүчтэй тулгарсан байна.

Энэ талаар Оросын Шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн Түүхийн акидемийн зарим эрдэмтэд “Тэр үед Оросын вангуудын цэрэг 400.000 биш 250.000 байсан" хэмээн илтгэлдээ дурджээ. Гэхдээ энэ тоог хэн ч батлахгүй. Заяахав, 250.000 цэрэг байсан гэж бодоход Монголын цэрэг өөрсдөөсөө 12 дахин их цэрэгтэй тулалдсан байна. Үнэнийг хэлэхэд Оросын түүхчид Калка голын тулалдааныг дурсан ярих ч дургүй байдаг юм.

Энэ нь ч аргагүй биз. Оросын вангуудын тийм их цэрэг Чингис хааны цэргийн зүгээр нэг жигүүрт (Шах Мухамедийг хөөж явсан) хиартлаа цохигдсон хэмээн бичиж, ярихад хэцүү байсан биз ээ.


Зэв, Сүбээдэй нарын тактик
Түүх судлаачдын тэмдэглэснээр Монголын цэрэг Оросын цэрэгтэй тулалдахдаа их өвөрмөц тактик хэрэглэжээ. Зэв, Сүбээдэй наp эхлээд Оросын цэргийн гол хүчинд цохилт өгөөд дараа нь гурван мод хэртэй газар зугатсан байна. Гэтэл Оросын цэрэг Монголын цэрэг айгаад зугтлаа хэмээн омогшин араас нь хөөжээ. Ингэж хөөхдөө Оросын их цэрэг замаар нэг сунаж, хэсэг хэсгээрээ үлдэн хоцорч байжээ.

Оросын цэрэг ийнхүү нэг нэгнээсээ хол тасарч цувраа байдалтай болсон нь ялагдахын эхлэл болжээ. Энэ байдлыг хүлээж байсан Зэв, Сүбээдэй нарын цэрэг гэнэт эргэн довтолж хэсэг хэсгээр нь хиартал цохьсон байна. Тулалдаан эхлэх үеэр Чингис хааны элч довтолгон ирж хэл хүргүүлсэн нууц захидлыг Зэв, Сүбээдэйд өгчээ. Гэвч тэд элчийн захидлыг үл авч, "Хааны бичгийг маргааш үзье.

Өнөөдөр Монголын цэрэг тулалдаанд орно" гээд Оросын вангуудын цэрэгтэй тулалдсан байна. Тулалдааны дараа захидлыг задалж. үзэхэд "Зэв, Сүбээдэй та нар даруй буцаж ирэгтүн" Би Бурхан халдун зүглэхээр хүлээж сууна" гэсэн агуулгатай бичиг байжээ. Иймэрхүү хэл хүргэсэн зарлиг буйг Зэв, Сүбээтэй нар урьдчилан гадарлаж байсан тул тулалдаан болохын өмнө задалж үзээгүй байна.

Хэрэв задалж үзсэн бол хааны зарлигийг зөрчиж, Оросын вангийн цэргүүдтэй тулалдах боломжгүй болох байжээ. Оросын вангуудын ялагдлын талаар түүхч Б.Д.Греков, Ю.Якубовскмй нар "Золотая орда и ее падение" номонд өгүүлэхдээ, "Анхандаа Оросын вангуудын цэрэг амжилттай байлдаж байсан боловч Оросын цэрэг нэгдсэн командлалгүй байснаар үл барам, вангууд нь хамгийн шийдвэрлэх хүнд цагт ч завсар хоорондоо холбоогүй, хөндий тасархай, эв хүчээ нэгтгэж чадсангүй нь ялагдахын гол шалтгаан байжээ" хэмээсэн байна.

Калка голын тулалдааны дараа Зэв, Сүбээдэйн цэрэг Өмнөд Оросын нутгаар дамжин Ижил мөрний дунд хэсэг, Кам голын Болгарын вант улсад цөмрөн оржээ. Тэд хааны зарлигаар гэдрэг буцан 1224 оны зун Иргис мөрөнд хүрэлцэн ирж, Чингис хаантай нийлжээ.

Дорно зүгт чиглэсэн Оросын геоулстөрийн шинэ бодлого

Өрнөд тийш хандсан Оросын бодлого, Транс-Атлантын харилцаа эрх ашгийн эсрэг тэсрэг байр суурьтай, үл ойлголцох байдалтай явж ирсэн. Харин Зүүн Хойд Азийн бүс нутагт эрчим хүчний анхдагч эх үүсвэрийн нийлүүлэлт зэрэг давуу талаа ашиглан геоулстөрийн хувьд нөлөөлөх шинэ боломжийг ОХУ-д нээж өгч байна. Түүнчлэн тус бүс нутаг дахь АНУ-ын цэрэг, зэвсгийн төвлөрөл нь Москваг Ази-Номхон далайн бүс нутагт илүү анхаарал хандуулахыг шаардаж байгаа юм.

Олон улсын харилцаан дахь үл итгэлцэл, ялангуяа Умард Атлантын гэрээний байгууллаг/НАТО/-ын дорно зүгт тэлж байгаа байдал, Америкийн пуужингаас эсэргүүцэн хамгаалах систем зэрэг нь Москва-Вашингтоны харилцаа, түүнчлэн АНУ-ын түнш, НАТО-гийн гишүүн орнууд болон ОХУ-ын харилцааг ихээхэн хүндрүүлэх боллоо. Эдийн засгийн хамтын ажиллагаанд ч энэ мэт эрх ашгийн зөрчилт нөхцөл байдал үргэлжилж байна. Европын том эдийн засаг болох Герман, Франц улсуудтай стратегийн түншлэл байгуулах ОХУ-ын оролдлогод тодорхой ахиц гарсангүй. Дэлхийн худалдааны байгууллагын гишүүн болох ОХУ-ын олон жилийн чармайлт нилээд саад бэрхшээлтэй тулгарч байсан бөгөөд дөнгөж 2011 онд л уг байгууллагын гишүүн болсон билээ.
    
Америкийн дэлхийг ганцаар ноёлж, хегемон үүрэгтэй байх эрмэлзэлтэй нь Москва огтхон ч санал нийлдэггүй юм. 2007 онд Мюнхенд болсон олон улсын аюулгүй байдлын чуулга уулзалтан дээр Владимир Путин АНУ-ын бодлогыг хурц шүүмжилсэн. Москва - Транс-Атлантын харилцаан дахь бодлогын ялгаатай байр суурь нь нөхцөл байдлыг улам хурцатгаж, хоорондын зөрчилдөөнд хүргэсээр байна. Тиймээс Евро-Азийн их гүрэн гэгдэх Орос улс Ази-Номхон далай бүс нутагт анхаарлаа хандуулж эхэллээ.
  
ЗХУ задрал газар нутгийн дисинтеграц, эдийн засгийн сүйрэл, олон улсын тавцан дахь байр сууриа алдах, дотоодын улс төрийн хямрал зэрэг олон сөрөг үйл явдлыг араасаа дагуулсан. 2000 онд В.Путин ОХУ-ын Ерөнхийлөгчөөр “сонгогдон” эрх мэдлийг нэг гарт төвлөрүүлснээр гадаад бодлогоо шинээр  харах болж, эрчим хүчний эх үүсвэрийн асар их нөөцдөө тулгуурлан дахин  их гүрэн болох, цаашлаад дэлхийн улс төрийн том тоглогчийн байр сууриа сэргээж эхэлсэн билээ. Байгалийн хий, газрын тосны экспортоос олон арван тэрбум долларын орлого олж буй Москва эрчим хүчний бодлогоо өнөөг хүртэл ерөнхийдөө Европын орнууд руу чиглүүлж байв. Харин сүүлийн үед Хятад, Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг Зүүн Хойд Азийн орнууд руу эрчим хүчний экспортоо чиглүүлэх болов. Эдийн засгийн өсөлт нь зогсонги болсон, хязгаарлагдмал, ханаж байгаа Европын зах зээлийг бодвол энэ бүс нутгийн тогтвортой өсөн нэмэгдэж буй зах зээл Орос улсад илүү боломж олгоно гэж тооцоолж байгаа аж.

Ази-Номхон далайн бүс нутаг руу чиглэсэн эдийн засгийн шинэ хандлага
Зүүн Хойд Азийн бүс нутаг нь Оросын хувьд зөвхөн эрчим хүч экспортлох шинэ боломж, шинэ зах зээл төдийхөн бус Зүүн Сибирь, Алс Дорнодыг бүс нутгаа эдийн засгийн харилцаанд татан оролцуулах, тэгснээр алс хязгаар нутгаа хөгжүүлэхийг зорьж байгаа төлөвлөгөөний нэг хэсэг юм. Маш их хэмжээний байгалийн хий, газрын тос, нүүрс болон бусад ашигт малтмалын нөөц бүхий Оросын Алс Дорнодын бүс нутаг нь тус улсын эрдэнэсийн сан хөмрөгт тооцогддог. Олон жилийн турш энэ хязгаар нутгийн хаягдмал, сул хөгжсөн  байдал нь Оросын улс төр, эдийн засгийн хамгийн эмзэг хэсэг болоод байна.

“Дорно зүгт гарах хаалга” гэж Оросын Эзэн Хаан 2-р Александр үүсгэн байгуулж байсан Владивосток хот өнөөдөр ОХУ-ын Алс Дорнодын бүс нутгийн эдийн засаг, нийгмийн сул талыг харуулах жишээ болоод байгаа билээ. Ойролцоогоор 580, 000 оршин суугчидтай тус хотын хүн амын тоо улам багасах хандлагатай байна. Хүн амын шилжилт хөдөлгөөн, ажилгүйдэл, амьжиргааны түвшин доогуур байгаа зэрэг нь нөхцөл байдал сайнгүй  байгааг харуулж байна. Гэвч хэдэн жилийн өмнөөс Владивосток хотыг өөрчлөн байгуулахаар томоохон зорилт тавин их хэмжээний хөрөнгө оруулалт хийж эхэлснээр өнөөдөр их бүтээн байгуулалт өрнөж байна.

“Оросын” гэдэг арал руу тавьж байсан гүүр ашиглалтанд орж, том хурлын танхимтэй цогцолбор барилгууд, онгоцны буудлын өргөтгөл ашиглалтанд ороход бэлэн болсон байна. 2012 оны 5-р сард Алс Дорнодыг хөгжүүлэх сайдаар өмнө нь 1991- 2009 онд Хабаровскийн захирагч байсан Виктор Ишаевийг томилов.

2012 онд Владивостокт болсон АПЕК-ийн дээд хэмжээний уулзалт

Олон тэрбумын хөрөнгөөр хийгдэж байгаа Владивосток хотын шинэчлэлт, цаг хугацааны хувьд нилээд шахуу хийгдэж байна. 2012 онд ОХУ анх удаа АПЕК-ийн дээд хэмжээний чуулга уулзалтыг зохион байгууллаа. Энэ нь Владимир Путинд зүүн бүс нутгаа эдийн засгийн хувьд шинэчлэх, Зүүн Хойд Азийн эдийн засгийн нэгдсэн орон зайд оруулах Москвагийн шинэ бодлогыг танилцуулах сайхан боломж олгосон. Оросын өмнөх улстөрийн удирдагчид энэ зорилтыг биелүүлж чадаагүй. Гадны хөрөнгө оруулалт, шинэ технологи нь Алс Дорнодын бүс нутгийн хөгжилд түлхэц болно гэж Путин найдаж байна. АПЕК-ийн энэ удаагийн уулзалт  бүс нутагт геоулстөрийн ямар ерөнхий бүтэц, хандлага гарах, Орос улс энэ бүс нутгийн гол төлөөлөгчид болох Хятад, Япон, Өмнөд Солонгос улсуудтай ямар харилцаатай байх, Ази-Номхон далайн бүс нутгийн эдийн засагт оролцохдоо Москва ямар боломж, хязгаарлалт, орон зай бий болгох, Зүүн Хойд Азид ямар шинэ геоулстөрийн нөлөөлөл үзүүлэх зэрэг бүс нутагт ОХУ-ын үүрэг оролцоо ямар байх бол гэсэн олон асуулт эндээс урган гарч ирлээ.

Зүүн Хойд Азид эрчим хүч нийлүүлэгч Орос улс

Дэлхийн эдийн засгийн гол урсгал Ази – Транс-Атлант/Америк-Европ/-аас Ази-Номхон далай руу шилжиж байна. Энэ ач холбогдолтой хөдөлгөөний төвд Зүүн Хойд Ази байгаа юм. Энэ бүс нутаг /Америк, Канадыг оролцуулаад/ дэлхийн ДНБ-ний 50-иас илүү хувийг, мөн дэлхийн валютын нийт нөөцийн 40 хувийг дангаараа эзэлж байна. Ялангуяа Хятадын эдийн засгийн өсөлт нь газрын тос, байгалийн хий, түүхий эдийн их хэмжээний нийлүүлэлтийг өдөөхөд хүргэжээ.

Дэлхийн эрчим хүчний хамгийн томоохон хэрэглэгчид бол Хятад, Япон хоёр байгаа бол харин Зүүн Хойд Азийн эрчим хүчний түүхий эдийн гол нийлүүлэгчийн үүргийг Орос улс аажмаар эзэлж эхэллээ. Ялангуяа Арабын орнууд, Персийн булан, Төв Азиас эрчим хүчний экспорт тасалдах үед, эсвэл Хятад, АНУ-ын харилцаа муудах, АНУ Малаккагийн хоолойн усан замыг хаах зэрэг нөхцөл байдал үүсвэл эрчим хүчийг эх үүсвэрийг ОХУ хуурай газраар нийлүүлэх боломжтой учир ихээхэн ач холбогдолтойд тооцогдох болжээ.

Оросын хувьд эрчим хүч эх үүсвэрийн түүхий эд нийлүүлэгч үүрэгтэй болохоос Ази-Номхон далайн бүс нутгийн үйлдвэрлэгчдийн хооронд солбилцсон нарийн сүлжээ, түүнтэй холбоотой интеграцийн хувьд гол оролцогч болж хараахан чадаагүй байна. Хямд ажиллах хүчний нөөцтэй Хятадын аж үйлдвэрийн салбар, өндөр технологи нийлүүлэгч Япон, Өмнөд Солонгосыг бодвол Орос улс бүс нутгийн эдийн засагт тиймч том үүрэг гүйцэтгэдэггүй. Тиймээс ч эдийн засгийн чөлөөт  бүсийн гишүүн болоогүй. Мөн хөрөнгө оруулагчдыг хамгаалах гэрээнд  нэгдээгүй юм.

Зөрчилдөөн дагуулах геоулстөрийн бүтэц

Ази-Номхон далайн геоулстөрийг цөмийн зэвсэг эзэмшэгч Хятад, Америк хоёрын харилцаа, байр суурийн өөрчлөлтүүд тодорхойлдог. Номхон далайн бүс дэх тэдний өрсөлдөөн, давуу байдал олж авах санаархал нь бүс нутгийн түгшүүртэй орчин, зөрчилдөөн  үүсэх шалтгаан болж байна. Энэ бүс нутагт Хятад-Америк-Орос гэсэн гурван цөмийн зэвсэг эзэмшигч улсууд өөд өөдөөсөө нүүр тулж байна. Цэрэг зэвсгийн болзошгүй мөргөлдөөн нь Солонгосын Хойг дээр төвлөрч болзошгүй юм.  Пхеньян цөмийн болон цөмийн цэнэгт хошуу тээгч пуужингийн цуврал туршилтууд хийсээр байгаа нь Өмнөд Солонгос, Япон хоёрыг зэвсэглэлээр хөөцөлдөхөд хүргах болов.
Үүний зэрэгцээ газар нутгийн маргаан бүс нутгийн харилцааг хүндрүүлж байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны дараах Зүүн Хятадын Тэнгис дэх Япон-Хятад,  Япон тэнгис дэх Япон-Өмнөд Солонгос, Куриллын арлуудын талаарх Орос-Японы маргаан, мөн түүнчлэн Орос-АНУ хоёрын Берингийн Хоолой дахь далайн хил зэрэг газар нутгийн маргааныг дурдаж болох юм.

Ашигт малтмалын нөөц ихтэй Хойд Туйл шинэ хэрүүлийн алим болох нь

Хойд Туйлд байгаа эрдэс баялгийн нөөц улс орнуудын хооронд зөрчилдөөн үүсгэж байгаа нь ажиглагдах боллоо. Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж Хойд Мөсөн далайн дийлэнх хэсгийн мөсөн давхарга хайлна гэж үзэж байгаа бөгөөд ингэснээр Хойд Азид далайн тээврийн шинэ замууд бий болохын хажуугаар түүхий эд (газрын тос, байгалийн хий, нүүрс) олборлох боломж гарна. Хойд туйлын эрчим хүчний анхдлагч эх үүсвэрийн нөөц ойролцоогоор дэлхийн нийт нөөцийн 25 хувийг эзэлдэг гэж Америкийн Геологийн Яам тооцоолжээ. Тиймээс Хойд мөсөн далайг хуваан эзэмших өрсөлдөөн хэдийнэ эхэлсэн агаад хойд туйлын бүсэд орших улсууд болох Орос, Канад, АНУ, Норвеги, Дани, Грийнланд гэсэн улсууд энэхүү өрсөлдөөнд татагдан орж байгаа төдийгүй Хятад, Япон, Өмнөд Солонгос улсууд өөрсдийн ашиг сонирхлоо оруулахаар чармайж байна. Тиймээс Хойд туйл нь улс орнуудын стратегийн сонирхлын төв болж байгаа бөгөөд эзэмшлийн бүсээ цэргийн хүчээр байгуулахыг үгүйсгэх аргагүй.

Хамгийн урт газраар Хойд Мөсөн далайтай холбогдож байгаа нь ОХУ юм. Эндээс үүдэн Орос ойролцооргоор 1.2 сая км хавтгай дөрвөлжин орон зайг эзэмшилдээ авахыг санаархаж байна. 2008 оноос хойш Газпром компани Францын Тотал, Норвегийн СтатОйл компанитай, 2011 оноос Оросын Роснефть, Америкийн Эксон Мобил компани зэрэг гадаадын газрын тосны компаниудтай хамтран Хойд Туйлд хайгуул, олборлолтын ажил эхлээд байна. Хойд Туйлын нөөц, байгалийн баялгийг ашиглан Европ-Номхон далайн эрчим хүчний их гүрэн гэсэн байр сууриа улам бэхжүүлэн, баталгаажуулна гэдгээ Оросын эрх баригчид шийдэмгий илэрхийлэх болов.
Орос бол Ази-Номхон далайн бүс нутгийн идэвхтэй тоглогч биш

ОХУ батлан хамгаалах болон цэрэг-улстөрийн бодлогын хувьд Ази-Номхон далайн бүст идэвхтэй үүрэг гүйцэтгэхгүй байна. ЗХУ задран унасны дараа Ази дахь байр сууриа алдаж эхэлсэн билээ. 2002 онд Вьетнамын Самран дахь тэнгисийн цэргийн баазаа татан буулгаснаар Владивостокоос Сингапур хүртэлх их орон зайд Оросын байр суурь нилээд суларсан. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обама стратегийн бодлогоо Ойрх Дорнодоос, Номхон далайн бүс рүү чиглүүлж байгаа нь Орос улс Зүүн Хойд Ази дахь геоулстөрийн бодлогоо эрчимжүүлэн, Номхон далай дахь тэнгисийн цэргийн хүчээ зузаатган сайжруулахыг зорьж байгаа ба энэ хүрээнд тэнгисийн цэргийн сургуулилтыг 2012 оны 4-р сард Хятадтай хамтран хийлээ.

ОХУ бол Ази Номхон далайн бүсийн улстөрийн тавцанд нөлөө бүхий хэд хэдэн холбоо, эвслүүдийн гишүүн улс билээ. 1994 оноос “АСЕАН”-д, 1998 оноос “АПЕК”-т, 2005 оноос “АСЕАН+Орос” зэрэг бүс нутгийн томоохон байгууллагуудын гишүүн юм. Гэвч гишүүн улсын хувьд идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байгаа нь төдийлөн харагдахгүй байна. АПЕК -ийн уулзалтын үеэр л Москва эдийн засгийн ашиг сонирхлын үүднээс, Ази-Номхон далайн бүст нутагт идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулна гэдгээ илэрхийлсэн.
Орос-Хятад

Бүс нутагт Хятад-Оросын харилцаа нилээд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. 2011 оны байдлаар Хятад-Оросын худалдааны эргэлт 80 тэрбум ам.долларт хүрснээр  Хятад улс Оросын гол худалдааны түнш болж байгаа юм. Хоёр орны худалдаанд нэгдүгээрт: эрчим хүчний анхдагч эх үүсвэрийн нийлүүлэлт, хоёрдугаарт зэвсгийн экспорт орж байна. Хятад улсын хувьд Оросын эрчим хүч, эрдэс баялгийн худалдаанд тусгай эрх эдлэхийг хүсч байна. Стратегийн аюулгүй байдлын үүднээс Бээжин  эрчим хүчний эх үүсвэрийн ашигт малтмалыг хуурай газраар дамжуулан авах сонирхолтой байгаа юм. Африк, Араб, Персийн булангийн орнуудаас далайн тээврээр авч байгаа газрын тосны импорт нь АНУ-тай харилцаа муудсан тохиолдолд найдвартай биш гэж үзэж байна.

Орос дахь Хятадын хөрөнгө оруулалт байнга өсч байна. 2012 оны 4-р сард Москвад болсон уулзалтын үеэр тухайн үед Хятадын ирээдүйн засгийн газрын тэргүүн болно гэгдэж байсан Ли Кекян 15 тэрбум ам.долларын төсөлд гарын үсэг зурсан.

Урьдын зөрөлдөөн, хилийн маргаан (2004 онд) зэргийг сөхөлгүйгээр Москва-Бээжин хоёр нягт хамтран ажиллах сууриа тавилаа. Алс Дорнодод аажмаар газар авч байгаа Хятадын цагаач иргэдийн асуудлыг Москва сөхөхөө болив. Хүн ам сийрэг суурьшсан Оросын Алс Дорнодын хязгаартай хүнд аж үйлдвэрлэл болон дэд бүтэц нилээд сайн хөгжсөн, Хятадын 100 гаруй сая хүн амтай 3 муж хил залгаж байна. Энэ нэг талаасаа аюулгүй байдлыг эрсдэл бодиттой байгааг харуулах боловч Оросын Алс Дорнод, Номхон далай хавийн эдийн засгийн болон дэд бүтцийн шинэчлэлт Хятадын хөрөнгө оруулалтгүйгээр бараг боломжгүй зүйл юм.

Гадаад бодлогын тал дээр ч гэсэн  Москва, Бээжин хоёр нийтлэг ашиг сонирхолтой байна. Үүнд Америкийн дэлхийд ноёлох байр суурийн эсрэг олон туйлт дэлхийн бодлого, Ойрх Дорнод, Төв Азийн улстөрийн тогтвортой байдал (Исламын салан тусгаарлах үзэл), Солонгосын Хойгийн намжмал байдал  (Умард Солонгосын цөмийн зэвсэг)  зэргийг хамруулан ойлгож болно. Шанхайн Хамтын Ажиллагааны байгууллагын хүрээнд нэгдэж буй Орос-Хятадын хоёрлосон холбоо нь Зүүн болон  Дундад Азид явуулах Америкийн бодлогыг хязгаарлах гол үүргийг гүйцэтгэж байна.

Орос-Япон

Дэлхийн 3 дахь том аж үйлдвэрийн улс Япон эрчим хүчний анхдагч эх үүсвэрийн импортоосоо бараг бүрэн хамааралтай ба түүний 90 хувийг Араб, Персийн булангаас авдаг. Харин атомын цахилгаан станц нь тус улсын эрчим хүчний 1/3-ийг бүрдүүлдэг. 2010 онд болсон Фүкүшимагийн цөм станцын ослоос хойш Япончууд цөмийн эрчим хүчинд маш шүүмжлэлтэй хандах болсон. Нийгмийн дунд бий болсон цөмийн энергийг эсэргүүцэх хандлага ирээдүйд тус улсыг эрчим хүчний өөр эх үүсвэр хайх, эрчим хүчний талаар баримтлах стратегидээ нилээд өөрчлөлт хийхэд хүргэж болзошгүй. Үр дүн нь тус улсын  шингэрүүлсэн байгалийн хий (LNG) болон газрын тосны итпортоо нэмэгдүүлэх шаардлага гарах болно. Энэ нь Оросд их ашигтай хувилбар бөгөөд Зүүн Хойд Азийн эрчим хүчний анхдагч эх үүсвэр нийлүүлэгчийнхээ байр суурийг улам бататгах боломж олгох юм. “Сахалин 2” төсөл дээр Газпром, Роял Датч/Шелл компаниудын зэрэгцээ Японы Мицүи, Мицүбиши (хамтаараа 22,5 хувь эзэмшдэг) пүүсүүд оролцож байна. Энэ (LNG) шингэрүүлсэн байгалийн хийн хоолойн төслийн эцсийн бүтээгдхүүний дийлэнхийг Япон улс хэрэглэх юм.

Орос-Япон хоёр улсын нийт худалдааны эргэлт 2010 оны байдлаар 24 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Өнгөрсөн түүхийн улбаа энэ хоёр улсын харилцаанд ихээхэн саад тотгор болдог. Дэлхийн Хоёрдугаар дайн дуусахын өмнөхөн Зөвлөлт Холбоот Улс Японы Куриллын зарим арлуудыг эзэлсэн.  Японы талаас арлуудыг буцааж өгөхийг шаардаж байгаа нь Токио-Москвагийн харилцааг хүндрүүлж байгаа юм. 2010 онд ОХУ-ын тухайн үеийн Ерөнхийлөгч Д.Медведев Өмнөд Куриллын арлуудад очиж байсан нь Зөвлөлт-Оросын удирдагч нараас анх удаа энэ аралууд дээр морилсон явдал болсон бөгөөд 2011 онд арлууд дээр Оросын Номхон далайн флотын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэхийн тулд “газар-агаар” төрлийн пуужинг байрлуулсан нь хоёр орны харилцааг ихээхэн муутгасан. Гэвч Токио Хятадын өсөн нэмэгдэж байгаа нөлөөллийг бууруулахад Оросыг чухал үүрэг гүйцэтгэх түнш гэж үздэг юм.

Орос-Өмнөд Солонгос

Эдийн засгийн болон геоулстөрийн нөхцөл байдал Оросын бодлогыг Солонгосын Хойгт чиглүүлэх болж Москва энэ хойг дахь өөрийн нөлөөгөө нэмэгдүүлэхийг оролдох болсон. Умард Солонгосын газар нутгаар дамжуулан Өмнөд Солонгос руу байгалийн хий нийлүүлэх төлөвлөгөө нь Оросын хувьд хэд хэдэн зорилго агуулж байгаа юм.Үүнд:                                                                                             
•Оросын байгалийн хийг Өмнөд Солонгос руу хямд тээвэрлэх,
•Харилцан үүрэг хүлээж, хамтран ажилласнаар хоёр Солонгосын цэргийн улс төрийн зөрчилдөөнийг намжаах,
•Солонгосын хойгийг бүхэлд нь Оросын төмөр замын сүлжээтэй холбох гэсэн асуудлууд орж байна.                                                                                     

Орос Өмнөд Солонгос хоёрын худалдааны эргэлт 2010 оны байдлаар 11 тэрбум ам.долларт хүрсэн нь Өмнөд Солонгос нь Зүүн Хойд Азийн бүс нутаг дахь Оросын 3 дахь том түнш гэж тооцогдож байна. Гэвч хоёр орны гадаад худалдааны төрөл хязгаарлагдмал, экспортын  тэнцвэргүй байдал ажиглагдаж байгаа юм. Учир нь Оросоос Өмнөд Солонгост гаргаж байгаа нийт экспортын 2/3-ыг зөвхөн эрчим хүчний ахндагч эх үүсвэр, түүхий эд, цөмийн цахилгаан станцын ураны түлш бүрдүүлж байна. 1990 онд хоёр улсын хооронд дипломат харилцаа тогтоосноос хойш Өмнөд Солонгосын ихээхэн хэмжээний шууд хөрөнгө оруулалт хийгдэж, худалдаа хэмжээ нэмэгдэнэ гэж найдаж байсан нь тиймч хангалттай хэмжээнд хүрч чадахгүй байна.. Өмнөд Солонгосын компаниуд Оросын Төв болон Дорнод хэсгийн зах зээлийг гэхээсээ Европын хэсгийг илүүд үзэж хөрөнгө оруулалтаа чиглүүлж байна. (Санкт-Петербург Хюндай автомашины үйлдвэр г.м.) Харин дорнод хэсэгт хэрэгжүүлсэн цорын ганц төсөл нь Приморскийн хязгаарт Дэйвүү компанийн барьсан усан онгоцны үйлдвэр юм.

Орос-Умард Солонгос

Орост Умард Солонгос худалдааны түншийн хувьд ямарч үүрэг гүйцэтгэдэггүй. Худалдааны нийт эргэлт 2010 оны байдлаар дөнгөж 62 сая ам.доллар байжээ. Харин Умард Солонгос Оросоос 8.8 тэрбум ам.долларын үнэ бүхий зэвсэг,  техник  зээлээр авсан байна. Энэ их өрийг эргүүлэн төлөх болон өрийг хүчингүй болгох асуудал Пхеньяны цөмийн бодлогод ОХУ-ын зүгээс нөлөөлөх боломж олгодог. 

ОХУ-ын төлөвлөгөөнд байгаа тус улсын нутаг дэвсгэр дээгүүр шингэрүүлсэн байгалийн хий тээвэрлэх хоолой (нийт урт 1100 км урт, түүний 700 км Умард Солонгосын нутгаар явна) 2017 оноос эхлэн жилд 10 сая куб.метр шингэн хийг Өмнөд Солонгос руу нийлүүлж эхэлнэ. Пхеньян байгалийн хийг өөрийн нутаг дэвсгэрээр транзит тээвэрлэснийхээ төлбөрт 100 сая орчим ам.доллар авна. 1990 онд Москва-Сөүл дипломат харилцаатай болсон нь Умард Солонгосын хэрэгт оролцох Оросын оролцоог нилээд багасгасан юм. 1991 онд Пхеньян-Москва хоёрын хооронд баталсан энхтайван, найрамдлын гэрээг 2000 оны 2-р сард шинэчлэхдээ, дайны үед харилцан туслалцана гэсэн заалтыг хассан байдаг. Умард Солонгосын оршин тогтнолын байр суурь нь Хятадын дэмжлэгтэй гэдгийг Пхеньян  сайн мэдэж байгаа. Умард Солонгос-Оростой хамтран ажилллаж байгаагийн зүрилго нь Хятадаас хэт их хамааралтай байгаа байдлаа багасгах гэсэн оролдлого байж болох юм.

Хойд Туйл-Владивостокийн ирээдүй

Одоохондоо Алс Дорнодыг хөгжүүлэх Оросын бодит төлөвлөгөө илэрхий харагдахгүй байна. Бүс нутагт авч хэрэгжүүлэх Оросын бодлогын төсөөллийг Сергей Араганов, Димитрий Пренин нар дараах байдлаар гаргажээ. Тэд ирээдүйн Алс Дорнодын хөгжлийн цөм нь Находк-Владивосток-Хабаровскийн  хооронд баригдах дамжин өнгөрөх тээврийн хонгилыг (transit corridor) тойроод бий болох чөлөөт эдийн засгийн бүсүүд, логистик-үйлдвэрлэлийн том зангилаанууд гэж тодорхойлжээ. Энэ хонгил дээр бүс нутгийн бусад орон зайнууд ч холбогдоно. Урт хугацаанд эрчим хүчний анхдагч эх үүсвэр ханган нийлүүлэгч байсан Алс Дорнодын хязгаар нутаг аажмаар хүнсний үйлдвэрлэлийн (мах, үр тариа) бүс болж өөрчлөгдөнө.
   
Энэ төслийн шүүмжлэлтэй тал нь Алс Дорнод зөвхөн хоёр чиглэлд транзит тээвэрлэлтийн үүрэг гүйцэтгэхээс биш аж үйлдвэрлэлийн үйл явцад оролцох боломж хязгаарлагдмал юм. Түүнээс гадна Япон, Хятад, Өмнөд Солонгосын бараа бүтээгдэхүүний эргэлтийн логистик, тээврийн бүтэц аль хэдийн байгуулагдан  ажиллаж байгаа нь Оросын шинэ төслийн ач холбогдлыг бууруулж байна. Харин далайн тээврийн шинэ боломж Хойд Мөсөн Далайд нээгдэж эхэллээ. “Зүүн Сибирь/Алс Дорнодын” төсөл одоо болтол хэрэгжихгүй байгаагийн шалтгаан нь Алс Дорнод дахь хоцрогдсон дэд бүтэц, эрх зүйн найдваргүй орчин, хүнд суртал, авлига, зохион байгуулалттай гэмт бүлэглэлийн сүлжээ зэрэг хөрөнгө оруулалтанд сөргөөр нөлөөлдөг асуудлуудаас үүдэлтэй юм.

Түүхий эдээр баялаг Номхон далайн бүс нь Оросын “Ахиллесийн өсгий” буюу хамгийн эмзэг хэсэг байсан, ирээдүйд ч хэвээр байх болно.  Зүүн Хойд Азийн хөгжлийн эдийн засгийн интеграцийн үйл явцад оролцох асуудал боль Алс Дорнодыг шинэчилж, хөгжүүлэх боломжийг Орост олгох болно гэж тооцоолж байна. Эрчим хүчний эх үүсвэрийн экспорт Оросын гол хөзөр болж, Ази Номхон далайн бүст эдийн засгийн нөлөө үзүүлэх боломжийг бий болгоно. Гэвч Орос эрчим хүчний эх үүсвэрийн нийлүүлэлтээс ихээхэн хамааралтай болох нь эрсдлийг бас дагуулна. Дэлхийн эрчим хүчний  анхадагч түүхийн эдийн үнийн уналт Оросын төсөв бүрдүүлэлтийг багасгаж, тэгснээрээ эдийн засгийн шинэчлэлтийг удаашруулах аюултай.

Шинэ геоулстөрийн хандлагын төсөөлөл

Дорно зүгт чиглэсэн Москвагийн хандлага нь тус улсын Номхон далайн бүст байр сууриа хүчтэй болгоход чиглэгдэж байна. Энэ нь Европ руу нуруугаа харуулж байна гэсэн үг биш юм. Баруун нь эдийн засгийн хувьд цаашдаа ч Оросын стратегийн гол түнш хэвээр байх болно. Европ бол Оросын хувьд чухал худалдааны түнш, хөрөнгө оруулагч, шинэ технологи нийлүүлэгч хэвээр үлдэнэ. Европоос Номхон Далай хүртэлх өргөн уудам нутаг дэвсгэрийг хамарсан их гүрний хувьд зөвхөн Баруун Европ руу чиглэсэн нэг талын бодлого явуулахын оронд илүүтэй тэнцвэртэй байдлыг бий болгох зүүн тийш чиглэсэн бодлого бас явуулж эхэллээ.
   
Ази Номхон далайн бүс нутгийн эдийн засаг эрчимтэй, тогтвортой өсч  эрчим хүчний хэрэглээ нэмэгдэж байгаа нь дэлхийд онцгой үүрэг гүйцэтгэх  болсоны зэрэгцээ олон улсын геоулстөрийн сонирхлын уулзвар болж энд зөрчилдөөн үүсэх нөхцөл бүрэлдэж байна. ОХУ Зүүн Хойд Ази дахь өөрийн газар зүйн байршлаа өнөөг хүртэл ашиглаж чадаагүй боловч тус бүс нутаг өнөөдөр энэ улсад тааламжтай боломжуудыг нээж өгч байна. Номхон далайн хойд бүст онцгой үүрэгтэй, идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулснаар Орос улс хүчний шинэ хуваарилалтанд шийдвэрлэх нөлөөлтэй байх нөхцөл бүрэлдлээ.
   
Дэлхийд бүхэлдээ эрчим хүч нийлүүлэгчдийн байр суурь, үүрэг оролцоонд өөрчлөлт орох хандлага ажиглагдаж байна. Саудын Араб болон ОХУ хоёр газрын тосны гол нийлүүлэгчид билээ. Дэлхийн хэмжээнд газрын тосны нөөц багасч байгаагаас мөн  ирээдүйд экологийн хувьд цэвэр, байгалийн хийн хэрэгцээнд ач холбогдол өгөх хандлага нэмэгдэж байна. ОХУ-Иран хоёр дэлхийн байгалийн хийн нийт нөөцийн 60 гаруй хувийг эзэмшиж байгаа. Судалгаанаас харахад энэ хэмжээний нөөц нь дэлхийн байгалийн хийн хэрэглээг энэ зууныг дуустал хангах боломжтой байгаа юм. Иймээс ирээдүйд газрын тос өөрийн байр сууриа байгалийн хийд алдах нь тодорхой болжээ. Энэ бол Орос улсад  Баруун Европ руу эрчим хүчний эх үүсвэр нийлүүлэхийн зэрэгцээ Дорныг мөн хангаснаар, Европоос Номхон далайн бүс хүртэл нөлөөтэй байр суурийг эзлэх түүхэн онцгой боломж юм.

Eurasisches Magazin герман хэлнээс орчуулсан: Т.Д.Даш

9-р сарын 11-ны баримтууд

9 сарын 11. Дэлхийн түүхийг шинээр бичих болсон үйл явдал болсон билээ. Гэхдээ энэ үйл явдлыг арай өөр өнцгөөс нэтэд тавьсан байсныг сонирхуулах үүднээс орууллаа.

Есдүгээр сарын 11-ний алан хядах ажиллагаанд оролцсон амиа золиослогч этгээдүүд араб хүмүүс бай­гаагүй. Үүнээс гадна дөрвөн онгоц­ны гурвыг нь сэлгэсэн.

Ихэр хоёр цамхаг онгоц мөргөснөөс болон түймрээс болж нураагүй. Видео бичлэгүүдээс үзэхэд ихэр цамх­гийн нурсан шалтгаан нь барилгад тэсрэх бодис суул­гаснаас болж дэлбэрсэн байж бол­зошгүй. Үүний улмаас Америк болон бусад орны хэдэн мянган иргэн амиа алджээ.

Ихэр цамхгийг Боинг 707 онгоц мөргөхөд тэсвэртэй байхаар барьсан гэдэг. Энэ онгоц нь Өмнөд цамхгийг зүсэн орсон Боинг 767-тай жин, хэмжээ, хурдаараа адилхан. Хэрвээ нэг цамхаг нь нурсан бол зүгээр л гайхаад өнгөрөх байсан. Гэтэл хоёулаа, бараг чөлөөт уналтын хурдаар, тун цэвэр­хэн унасан нь гайхаш төрүүлдэг.

Мөн хажуу талын Ман­­хэттэн дүүргийн ба­рилгуудыг огт эвдэж, гэм­тээл­гүйгээр шууд л үнс нурам, өтгөн манан, тоос шороо болж, бүрэн нурсан нь хачир­халтай. Уг нь барилга нурсан ч төвийн ган баганууд нь үлдэх учиртайсан. Энэ бүхнийг онгоц мөргөснөөс болж үүссэн түймэртэй холбоотой гээд байгаа.

Хойд цамхгийг өглөөний 08:45 цагийн үед онгоц мөргөсөн. Үүний дараа 09:03 цагийн үед Өмнөд цамхгийг мөргөхдөө зөвхөн нэг буланг нь дайран гарчээ. Ингэж мөргөхөд шатах, тэсрэх зүйлс бага тааралдах учиртай. Үүнээс гадна цамхгийн гол хэсгийн ган баганыг бараг мөргөөгүй. Гэтэл цамхгийн үндсэн хэсэг бүхэлдээ хүчтэй тэсрэл­тэд шатаж дууссан нь өөр шалтгаантай байж болзошгүй. Энэ мэтчилэн дурдвал санаанд оромгүй баримт өчнөөн байдаг аж.

Эндээс үзэхэд есдүгээр сарын 11-ний алан хядлага бол америкчуудын өөрсдийнх нь төлөвлөсөн, гүйцэтгэсэн үйл ажиллагааны үр дүн байх магадлалтай. Гадныхны тусламжтайгаар хийгдсэн байж болзошгүй энэ үйл ажиллагаанд АНУ-ын аюулгүй байдал, цэргийн байгууллагууд хамсаатан болж мэдэхээр байгаа юм. Тэгэхээр халдлагад өртөж, амиа алдсан 3000 хүн Арабын террористуудад биш, улсын тагнуул, хамсаатны гарт өртсөн болж таарч байна.

Есдүгээр сарын 11-ний үйл явдлын тухай албан ёсны тайлан худал хуурмагаар дүүр­­сэн гэх нотолгоо үнэ­хээр олон. Америкчууд энэ талаар эх­нээс нь мэддэг байсан ч олонх нь Цагаан ордон, мэ­дээллийн үндсэн хэрэгс­лүүдийн худал хуурмаг ярианд итгэсээр байна. Хэр­вээ та ч бас тэдний нэг бай­сан бол одоо нүдээ нээж, гэр­чүүдийн баримтыг сайн хараарай. 
Эх сурвалж http://sonin.mn/

Шинэ дайны тухай

Бас л нэг сонирхолтой материал...
Олон нийтийн анхаарлыг тулгамдсан асуудлаас хөндийрүүлэхийн тулд эрх баригчид том, жижиг дайныг өдөөдөг нь нууц биш.

Өдгөө Иран, Сирийн асуудал дайнд хүргэж болзошгүй байна. Эцэстээ энэ нь домино шиг үр дагавар авч ирж болзошгүй. Өөрөөр хэлбэл Иран, Сириэс болж дэлхийн III дайн дэгдэх магадлалтай.

“Арабын хувьсгал”-ын дараа Сирид эхэлсэн иргэний дайн аймшиг болон хувирлаа. Дотоодын энэ зөрчилд хөндлөнгийн /ялангуяа АНУ-ын/ ашиг сонирхол маш их байгаа тул Сирид бодит хувьсгалчид үлдсэн эсэхийг хэлэхэд хэцүү. Энэ улс үндсээрээ чичрэн доргиж байгаагийн дээр НҮБ-ын ажиглагчид ч байхгүй. Иймээс энд бүрэн хэмжээний цохилт өгөх цаг ойртсон гэсэн үг.

Химийн зэвсэг хадгалж байгаа гэдгийг АНУ-ын Батлан хамгаалах яам үндэслэл болгон Сири улсад халдана. Израиль улс харин Иранд халдах төлөвлөгөө хэрэгжих шатандаа явааг хүлээн зөвшөөрлөө. Израильчууд Засгийн газраа эсэргүүцэхийн зэрэгцээ хорт хийнээс хамгаалах багаа бэлдэж эхэлжээ. Ийм хүнд уур амьсгал Ойрх Дорнодод хэдэн арван жил байгаагүй. Бүр АНУ-ыг Ирак, Афганистанд халдан орох үед ч гэсэн.

Мусульманчуудыг үзэн яддаг хүмүүс бий. Мөн Израилийг ч зарим нь үздэггүй. Гэхдээ аль аль нь даяаршил, дэлхийг захирагч цөөнхийн тухай ойлголтгүй байна. Тэгээд ч дэлхийн элитүүдийн үйлдэл, механизмыг ойлгохын оронд ямар нэг үндэстэн, арьстныг бүхлээр нь буруутгах хялбар шүү дээ. Гэтэл элитүүд аль алинаар нь тоглож байна.

АНУ, НАТО, Израиль хэрэв Иран, Сиритэй дайтвал юу болох бол?

Сири, Иран хүчээ нэгтгэнэ

Тэд 2006 онд харилцан бие биеэ хамгаалах гэрээ байгуулсан билээ. Одоо Иран санхүүгээр Сирид тусалж байна. “Аль Кайда” хэрхэн Сирийг тогтворгүйжүүлж байгааг Олон улсын харилцааны зөвлөл харж, дэмжинэ. НАТО хүчийг нь сулруулахын тулд Ираныг мөргөлдөөнд татан оруулах байх. Өөр хувилбар бий. Сирийг “хасчихвал” Иранд халдахад амар болно.

 Иран улс Ормузын хоолойг хаана

АНУ-ын Батлан хам­гаалах яам “Ормузын хоолой хаагдах нь асуудал биш” гэж мэдэгддэг. Гэтэл дэлхийн нефтийн экспортын тавны нэг дамждаг энэ хоолойн хамгийн нарийн хэсэг нь Ираны эрэг дагуу оршдог. Харин Иран улс энэ жил амжилттай туршсан“Гадер” пуужингаараа хоолойг өлхөн хяналтдаа байлгах юм. Энэ пуужин нь гэрлийн хурдаас гурав дахин их хурдтай, мөн орчин үеийн радарт харагддаггүй. Ямартаа л “хөлөг онгоцны алуурчин” гэж нэрлэх вэ дээ.

Ингээд эцэст нь дэлхий даяар нефтийн хомсдол нүүрлэж, бензин үнэд орно. Европын холбоо нефтийн нөөцтэй болох шийдвэрийг саяхан гаргасан нь асуудал хүндэрснийг илтгэж байна.

 Израилийг АНУ удирдана

АНУ-ын Зэвсэгт хүч­ний штабуудын дарга нарын нэгдсэн зөвлөлийн тэргүүлэгч Мартин Демпси “Израиль улс Сири, Иранд халдсан ч АНУ цэргийн хүчээр дэмжихгүй” хэмээн мэдэгдсэн. Энэ бол заль мэх. Нефтийн хомсдол үүсэхээр америкчуудын тал нь цэргийнхнийг хөндлөнгөөс энэ зөрчилд оролцохыг нулимс урсган гуйх болно.

 Сирийг Орос, Хятад дэмжинэ

ОХУ-ын Засгийн газар “Сирид халдвал хөндлөнгөөс ажиглаж суухгүй” хэмээн нэг бус удаа, маш тодорхой мэдэгдсэн. Тэр бүү хэл оросууд нэмэлт цэргийн анги, хөлөг онгоцуудаа Сирийн Тартусс боомтод байрлуулж эхэллээ. Энэ бол Оросын хилээс гаднах цорын ганц тэнгисийн цэргийн бааз учраас стратегийн чухал ач холбогдолтой нь ойлгомжтой.

АНУ, Израиль улсууд Сирийн эсрэг эергээр бодвол эдийн засгийн арга хэмжээ авна, сөргөөр авч үзвэл халдан довтолно. Харин Хятад улс зөвхөн санхүүгийн өшөө авалт хийнэ. Өөрөөр хэлбэл, АНУ-ын төрийн облигацийг бөөнөөр нь зах зээлд шидэх байх. Хятадууд үүнд бүр 2005 оноос бэлдэж эхэлсэн. Ойрх Дорнодын эмх замбараагүй явдлаас үүдэн нефтийн үнэ өснө. BRIC /Бразил, Орос, Энэтхэг, Хятад/ болон АСЕАН-ы /Зүүн өмнөд Азийн орнуудын нийгэмлэг/ ихэнх орон долларыг зах зээлд бөөнөөр шидэх энэ сайхан боломжийг алдахгүй. Тэгээд ч Олон улсын валютын санд саяхан орсон өөрчлөлт үүнийг зөвшөөрч байгаа.

Үнэндээ Сирийн зөрчил нь дэлхийн шинэ валют бий болгох, дараа нь даяарчлалын Засгийн газар байгуулах гэсэн даяарчлагчдын гол халхавч болж байгаа юм.


Бан­кируудад ашигтай

Удах­гүй тохиох эдийн засгийн хямрал нь дайн дэгдэх эсэхээс үл хамааран олон нийтийн ухамсарт хоёрдугаарт тавигдах болно. Дайны манан нь бүх гэмт хэргийг, ялангуяа эдийн засгийн гэмт үйлдлийг нуух хөшиг болон хувирна. Өргөн хүрээг хамарсан дайн зах зээлийн харилцаанд саад болж, капиталын урсгалыг тогтворгүйжүүлэх нь тодорхой.

Сири, Иран хоёр бол аймшигт үйл явдлуудын урт гинжин цуваа буюу доминогийн эхний даалуу юм. Энэ домино ганц л үр дүнд хүргэнэ. Манай гарагийн бүх орон, тэр бүү хэл АНУ хүртэл гуравдагч ертөнцийн орон болон хувирах юм. Харин “санхүүг атгагсад” үлдсэнийг цуглуулж, “эдийн засгийн Франкенштейн” бүтээнэ. Санхүүгийн энэ мангас дараа нь тусгаар орнууд, өөрсдийгөө бие даасан гэж үздэг улс бүрийг устгана. Улмаар ёс суртахууны хувьд дампуурсан соёот махчдын гарт хүн төрөлхтний өмнөөс шийдвэр гаргах эрх төвлөрөх биз.

Та АНУ, Израиль, НАТО-гийн талд байна уу? Эсвэл Орос, Хятад, Ойрх Дорнодын орнуудын талд уу? Аль нь байсан ч ялгаагүй, энэ дайнд ялагч байхгүй. Арай дээр хувилбар ч байхгүй. Хэн ч ялалтын парад хийхгүй, материаллаг тал дээр маш их хамааралтай хүмүүс л үлдэх юм.

Дэлхийн хүн амын аравны нэг нь даяарчилсан эргэлтээ тэмдэглэнгээ, үлдсэн хэсэг нь хэрхэн өөрсдийгөө “шатааж”, тусламж хүсэн хүрч ирэхийг харан инээн баясах болно